پایگاه خبری الف 26 ارديبهشت 1396 ساعت 11:33 http://alef.ir/vdcirra5wt1ayz2.cbct.html?472125 -------------------------------------------------- راهنمای کتاب/ «اعتماد»؛ کرولین مک لاود؛ ترجمه امیرحسین خداپرست؛ ققنوس عنوان : چرا اعتماد کنیم؟ سید‌علیرضا نبوی*؛ 26 اردیبهشت 1396 -------------------------------------------------- متن : اعتماد نویسنده: کرولین مک لاود مترجم: امیرحسین خداپرست ناشر: ققنوس، 1395 چاپ اول 84 صفحه، 6000 تومان شما می توانید کتاب اعتماد را تا یک هفته پس از معرفی با ۱۰ درصد تخفیف از فروشگاه اینترنتی شهر کتاب خرید کنید. **** این روزها برای کسی که خواهان آشنایی مقدماتی با موضوعی فلسفی است مطالعه ی مدخل مرتبط در دانشنامه فلسفه استنفورد از گزینه های مناسب است. این دانشنامه با سپردن مدخل ها به اندیشمندان زبده و ویراستاران برجسته نزد اهل دانش از اعتبار بالایی برخوردار است. همت انتشارات ققنوس در ترجمه ی گزیده ای ازین مدخل ها ستودنی است و انتظار می رود دانش پژوهان و اهالی مطالعه از این اطلاعات معتبر و در عین حال موجز استفاده ببرند. کتاب حاضر ترجمه مدخل اعتماد ازین دانشنامه است. اعتماد واژه ای پردامنه است. اعتماد به خود، اعتماد به دانسته ها، اعتماد به دیگری، اعتماد به حکومت، اعتماد به جامعه و... . بی آن که به این مفهوم اندیشیده باشیم، اعتماد پای ثابت بسیاری از رفتارها و تعاملات و حتی افکار ماست. اعتماد مهم و در عین حال خطرناک است؛ مهم است چون به ما مجال می دهد روابطی با مردم به وجود آوریم و به آن ها تکیه کنیم اما اعتماد متضمن این خطر هم هست که افرادی که به آن ها اعتماد می کنیم کمک مان نکنند. خطری که در اعتماد کردن می کنیم از دست دادن اموری، از جمله عزت نفس مان، است. هدف نهایی کتاب آن است تا به این پرسش پاسخ دهد: "اعتماد چه وقت مجاز است؟" اما برای رسیدن به منظری واضح تر مفاهیم بیشتری مورد واکاوی قرار می گیرند. نخستین گام، دانستن مفهوم اعتماد است. اعتماد نگرشی است که ما نسبت به افرادی داریم که امیدواریم قابل اعتماد باشند. دانستن اینکه اعتماد از جنس نگرش است و متمایز از ویژگی "قابل اعتماد بودن" است از ابهامات بعدی جلوگیری می کند. اما برای پیش آمدن اعتماد چه ملزوماتی و شروطی باید محقق شده باشند؟ اصلا اعتماد متقابل است یا یک طرفه؟ انگیزه ی فرد مورداعتماد از تحقق انتظارات اعتمادکننده چیست؟ گفته شد که اعتماد با نوعی خطرکردن همراه است حال اگر بخواهیم با نظارت و کنترل از خطرات اعتماد بکاهیم آیا باز هم اعتماد کرده ایم؟ در کتاب آمده است که فیلسوفان معتقدند یکی از شروط اعتماد امکان خیانت است پس در مقوله ی اعتماد از خطرکردن گریزی نیست. در اعتماد خوش بینی در کنار خطر قرار می گیرد. برخی فیلسوفان براین باورند که فشار هنجارها یا به طور کلی تر فشار محدودیت های اجتماعی می تواند قابل اعتماد بودن را ضروری سازد. افراد می توانند در تلاش برای قابل اعتماد بودن، خود را تابع محدودیت های اجتماعی کنند. محدودیت تحمیل شده(مانند قانون و عرف و هنجارهای اجتماعی) می تواند انگیزش اولیه برای قابل اعتماد بودن باشد و تعهدی مستمر را ضروری سازد که مبتنی بر منفعت شخصی است، اما این تنها یک دیدگاه درباره ی اعتماد است. افراد قابل اعتماد با افراد صرفا اتکاپذیر چه تفاوتی دارند؟ قابل اعتمادها این قدرت را دارند که به ما خیانت کنند در حالیکه افراد صرفا اتکاپذیر تنها می توانند ما را دلسرد کنند. بر اساس دیدگاهی دیگر مردم وقتی به دیگران اعتماد می کنند که تصور می کنند خطر اتکا به آن ها در مورد یک نحوه ی عمل خاص اندک است و بنابراین به آنها اتکا می کنند. بر اساس این تبیین منفعت شخصی تعیین کننده ی قابل اعتماد بودن است. دیدگاه دیگر برانگیخته شدن حسن نیت فرد مورد اعتماد است و این حسن نیت انگیزه ی عمل او به خواست اعتمادکننده است. انگیزه ی دیگر که می تواند شالوده ی قابل اعتماد بودن را در نبود حسن نیت تشکیل دهد انگیزه ی ماندن بر سر تعهدات اخلاقی خود یا احترام گذاشتن به هنجاری اجتماعی را شامل می شود. آخرین دیدگاه درباره ی قابل اعتماد بودن این است که چنین صفتی یک فضیلت است. این مفاهیم انگار به این سبب وجود دارند که ما نیاز داریم به یکدیگر امید ببندیم. عده ای از متفکران برای پی بردن به ماهیت اعتماد درباره ی ماهیت خیانت کنکاش می کنند. با این همه هریک ازین دیدگاه ها رویکرد اصلاح دیدگاه دیگری را دارد. البته ایرادهای هر دیدگاه نیز در کتاب توضیح داده شده است. پس از رسیدن به وضوح بیشتر درباره ی ماهیت اعتماد به سوال نخست بازمی گردیم . اعتماد چه وقت مجاز است؟ حتی اگر برخی اعتمادهای ما بتوانند عقلانی باشند، می توان با یقین گفت همه ی آن ها نمی توانند عقلانی باشند. قطعا نمی توانیم در مورد هر پاره معرفتی که از طریق گواهی دیگران کسب می کنیم، مانند این که زمین گرد است یا کشور افغانستان وجود دارد تامل کنیم. ثانیا برخی اعتمادها اجتناب ناپذیرند و در غیاب تامل عقلانی رخ می دهند(مثلا اعتماد به پرستاران و پزشکان اورژانس). اعتماد می تواند عقلانی باشد؛ یعنی مستند به دلیل. یکی از دلایل اعتماد کردن به دیگران این است: اعتماد، به افراد نشان می دهد که به حساب شان می آورند و این امری است که آن ها می خواهند حفظ کنند آن ها به اعتماد ما ارج می نهند چون بالطبع می خواهند به حساب بیایند. می توان دلایل بسیار ظریفی برای اعتماد یا بی اعتمادی به کسی داشت؛ دلایلی مثل زبان بدن و سابقه ی پیچیده از اعتماد به دیگران که نمی توان آن سابقه را به آسانی تعمیم داد. همچنین جو اجتماعی یا سیاسی تاثیر مهمی بر موضع اولیه ای دارد که باید در قبال قابل اعتماد بودن افراد داشت؛ برای مثال در جو فضیلت مندانه، قابل اعتماد بودن معمولا فراگیر است. اما هرگونه معرفت شناسی اعتماد را که برگزینیم، این معرفت شناسی باید نسبت به تنشی که بین اعتماد کردن به کسی و تامل عقلانی در باب دلایل این اعتماد وجود دارد حساس باشد. با این همه سوال دیگری خودنمایی می کند ارزش اعتماد چیست؟ ارزش اعتماد در مزیتهای آن است؛ مثلا ایجاد فرصت هایی برای فعالیت مشترک، روابط معنادار، معرفت، خودآیینی، عزت نفس، بلوغ اخلاقی. از آن جا که این خوبی ها می توانند به اعتمادکننده، فرد مورد اعتماد یا به طور کلی جامعه فایده برسانند این مزیتها همان قدر که فردی اند، اجتماعی نیز هستند. به همین دلیل برخی افراد معتقدند اعتماد صورتی از سرمایه ی اجتماعی است؛ زیرا افراد را قادر می سازد تا با نظر به مقاصد مشترک گروه ها و سازمان ها با هم کار کنند. عجیب نیست که جوامعی که سطح بالایی از اعتماد در خود دارند نسبت به جوامع دارای سطح اعتماد پایین، اقتصادهای قوی تر و شبکه های اجتماعی قوی تری دارند. به نظر می رسد همین چند مسئله کافی است که نشان دهد با موضوعی مواجهیم که برای ما، از جهت فردی و اجتماعی، مهم و ضروری است. اگر این گونه است، مطالعه این اثر کاملا موجه و لازم خواهد بود. *کارشناس ارشد مدیریت