پایگاه خبری الف 10 شهريور 1396 ساعت 16:05 http://alef.ir/vdci3qawrt1au32.cbct.html?506992 -------------------------------------------------- عنوان : تبعات رویکرد سیاسی به مدیریت در بخش دولتی ايران دکتر حسن دانایی فرد* /10 شهریور 96 -------------------------------------------------- متن : یکی از مباحث همیشگی در حوزه مدیریت دولتی که سابقه ای دیرینه دارد، جدایی یا نزدیکی اداره و سیاست است. آیا سیاست باید در اداره تزریق شود یا اینکه از آن دوری کند. میزان تزریق سیاست در اداره را سیاست زدگی اداره گویند. بی تردید هر اداره ای در هر کشوری از سیاست تبعیت می کند. بنا به ماهیت کشورهای جهان سوم به طور اعم و جمهوری اسلامی ایران به طور اخص، این پدیده، نگاه خبرگان مدیریت دولتی را از یک طرف و احزاب سیاسی و سیاست مداران را از طرف دیگر، به خود جلب کرده است. پیامدهای سیاست زدگی افراطی بی تردید سیاسی کردن بوروکراسی تبعاتی در پی خواهد داشت ولی منصفانه تر آن است که گفته شود اگر چه تبعات منفی آن برجسته تر است ولی برای خود دولت حزبی ممکن است تبعات مثبتی در پی داشته باشد. در این بخش به برخی از تبعات منفی آن برای ایران می پردازیم. 1- شیوع استفاده از انعام مدیریتی انعام مدیریتی اشاره به "امتیازاتی دارد که مدیران سیاسی بوروکراسی به هم حزبی های درون بوروکراسی یا وفاداران بوروکراتیک خود در بوروکراسی اعطاء می کنند" این که به تشخیص مدیر "دوستان سیاسی استاد نمونه شوند، وام ها دریافت کنند، ترفیع و ارتقاء داده شوند، بورسیه با پول ملت شوند، فرزندان دوستان سیاسی از پول مسلمانان بورسیه تحصیلی دریافت کنند" با منویات دین سازگار نیست. شیوع این پدیده زشت و دور از اخلاق مدیریتی در هر کشوری تهدید کننده اعتماد ملی، حرمت دین و شهروندان است. 2- شیوع چاپلوسی سازمانی وقتی خوبیت یا شایسته بودن از لنز مدیر سیاسی تعریف می شود و تنها معیار بزرگی سازمانی و حرفه ای افراد در سازمان "تبعیت پذیری بی چون و چرای" مافوق سیاسی مدیریتی است، تنها راه پیشرفت توسل به"کرنش گری سازمانی و تنظیم مدیریتی" است. 3- تزریق کینه جویی در سازمان دو نوع کینه در روابط هیات حاکمه جدید سازمانی (در اثر تحولات سیاسی) و بدنه سازمان شکل می گیرد: 1)کینه حزبی و سیاسی: چون برخی از بوروکرات ها در انتخابات حزبی مخالف طرف مقابل بوده اند، تلافی سازمانی راه حل ابراز این نوع کینه جویی است. 2) کینه جویی سازمانی : هر دو طرف تلاش دارند به روش های مختلف به طرف مقابل ضربه وارد کنند بنابراین طرفین منتظر فرصت جبران هستند. اولی بر فلسفه بودن استوار است و دیگری برکمند شدن استوار است. 4- ارزشمند شدن نوآوری به هر بهایی وقتی رقابت های حزبی و سیاسی چتر خود را براعضاء و جوارح سازمان می گستراند هر مدیری برای ابراز "بزرگی مدیریتی" خود از یک طرف و برجسته کردن "عملکرد باندی و قومی" خود از طرف دیگر تلاش می کند تحولاتی درون ساختاری، فرآیندی، رفتاری و ... سازمان ایجاد کند و برای "یادگاری مدیریتی" با سماجت از استفاده از ابزار مورد پسند خود حمایت می کند زیرا نوآوری به هر قیمتی نامی از وی برجای می گذارد؛ بگذار شهروندان ناراضی شوند، بگذار عملکرد سازمان کاهش یابد. 5- آشناسالاری، خانواده محوری، باند گرایی و فامیل دوستی سازمانی سازوکار کنترلی گماشتن افرادی مطمئن در پست های کلیدی است. از این رو بازرسی را به برادر، حسابرسی را به برادر خانم، جمع دار اموال را به دوست قدیمی، نگهبان دم در را به هم ولایتی و ... واگذار می کند تا بتواند از بیت المال محافظت کند؛ اما وقتی تصور"مدیریت حلاوت قدرت است"به جای "مدیریت جای خدمت است" می نشیند، همگان تلاش می کنند از فرصت به عمل آمده برای ارتقاء ثروت و مکنت، جاه و جلال سازمانی، وجهه و اعتبار اجتماعی خود بهره گیرند. 6- قوانین سازی حزبی یکی دیگر از پیامدهای سیاست زدگی بوروکراسی "دوختن قوانین و مقرراتی است که به قامت هم حزبی ها و وفاداران بوروکراتیک حزبی ارزش متناسبی دارد". به عبارت دیگر در فضای سیاست زدگی بوروکراسی، دستگاه حکمرانی تلاش می کند قوانین و مقرراتی وضع کند که متناسب با همپایان و دوستداران حزبی و مدیریتی شان باشد. 7- رواج سکوت سازمانی نظر به اینکه در سازمان های سیاست زده فرهنگ تقابلی و کینه توزی متداول است، بسیاری از کارکنان و حتی مدیران سکوت را بر فریاد ترجیح می دهند. سکوت اشاره به حالتی دارد که در آن "وضعیت کارکنان و مدیران شاهد زوال سازمان خود هستن ، مسائل کلیدی و سیاه چاله های سازمانی را خوب می شناسند، راه برون رفت از مخمصه عملکردی را می دانند ولی ترجیح می دهند بجای اظهار نظر سکوت را اختیار کنند. 8- ترویج نفاق سازمانی وقتی نفاق، استراتژی کسب رضایت مافوق قرار گیرد جو بدبینی و بی اعتمادی رشد و نمو می کند و افراد تلاش می کنند صرفاً کارهای روز مره خود را انجام داده و دوراندیشی را بی عقلی تصور کنند زیرا دوراندیشی سازمانی مستلزم صداقت و ابراز عقیده آزاد سازمانی است و تبعیت محض به معنای خودکشی است، زیرا منیت مدیریتی بعضاً کوری استراتژیک به همراه دارد و زوال دفعی نه تدریجی در پی خواهد داشت. نتیجه گیری اگر سازمانی در حوزه ای تخصصی با کارکنان تخصصی کار می کند و صرف آگاهی مدیران از عرصه های سیاستی آن سازمان و محیط سیاسی کفایت نمی کند و از طرف دیگر اثر بخشی چنین سازمانی در پرتو کارکنانی با دانش تخصصی محقق می شود، سیاست زدگی مضر است. بنابراین انتقال نیروی انسانی و جابجایی در چنین سازمان هایی دشواراست و مدیران منصوب سیاسی توان فهم محیط بوروکراتیک و آرایش ائتلاف ها را برای حمایت از دستور کار سازمانی خود ندارند. دوم آنکه نیروی مدیریتی اثر بخش در سازمان های دولتی وجود داشته باشد ولی نیروهایی از بیرون تزریق شوند. چنین نوع سیاست زدگی نیز مخرب خواهد بود. سوم آنکه منصوب سیاسی نتواند از "سیاسی بودن" خود مزایایی عاید سازمان کند و در پرتو روابط بین سازمانی، خود مسیر تحقق اهداف سازمانی را تسهیل کند. در صورتی که این سه وضعیت وجود دارد، سیاست زدگی سازمان های دولتی استراتژی مناسبی برای دولت حاکم نیست. *استاد دانشگاه تربيت مدرس