پایگاه خبری الف 31 خرداد 1394 ساعت 12:40 http://alef.ir/vdchiqni-23nq-d.tft2.html?277626 -------------------------------------------------- درباره بی اعتقادی ساختاری به اقتصاد مقاومتی! عنوان : چرخه ماندگار تکنوکرات ها در قدرت محسن مهدیان، 31 خرداد 94 -------------------------------------------------- متن : خبری از اقتصاد مقاومتی نیست. چرا؟ احدی هم خلاف اقتصاد مقاومتی موضع سیاسی یا حتا علمی اتخاد نکرده است. پس ماجرای این کندی چیست؟ اقتصاد مقاومتی نیاز به همدلی و همراهی دارد. اقتصاد مقاومتی از جمله موضوعاتی است که اجرای آن عزم ملی و اجماع لازم میان مردم و دولت می طلبد. هر کشوری که سراغ توسعه درون زا و استقلال اقتصادی و مبارزه با وابستگی رفته است، ابتدا با یک انقلاب فکری و جهش سیاسی شروع کرده است. حرکت کند اقتصاد مقاومتی در کشور ما ناشی از بی اعتقادی ساختاری این دولت به موضوع اقتصاد مقاومتی است که اصلاح آن نیازمند تغییرات اساسی در حوزه فکر و عمل است و این اتفاق نمی افتد مگر با مطالبه گسترده عمومی. بی اعتقادی ساختاری فراتر از عدم اراده سیاسی است. لازم است بیشتر توضیح دهیم. ساخت وفاق ملی و اجماع سیاسی در شکل گیری اقتصاد مقاومتی، نیازمند برداشتن دوگام همزمان است. اول روشنگری و ساخت ادبیات در حوزه علم و اجتماعی سازی در مرحله عمل است. دوم نیز سازمان و ساختار لازم برای این جهش تاریخی است که توسط دولت ایجاد می شود و از مهم ترین های آن تغییر مناسبات موجود در برنامه ریزی اقتصادی است. از نگاه به تجارت خارجی گرفته تا شرایط تولید در بنگاه های اقتصادی و سرمایه گذاری داخلی و خارجی و برنامه ریزی های پولی و مالی در کشور. اما چرا این حرکت کند است و اقدام قابل توجهی در این مسیر برداشته نمی شود؟ پاسخ به این سؤال را باید در راز ماندگاری تکنوکرات ها به قدرت دید که باعث بی اعتقادی ساختاری می شود. توجه شود که راز ماندگاری تکنوکرات در اصولی است که اجازه اجرای چنین سیاست هایی را نمی دهد. این راز، اصول نهادینه شده در مدل مدیریتی تکنوکرات هاست و همانطور که گفته شد فراتر از اراده سیاسی است. در راه شکل گیری اقتصاد مقاومتی، موانع و هسته های مقاومی وجود دارد که مانع حرکت به سمت استقلال اقتصادی می شود. این هسته های مقاوم همان نهاد قدرت ساز برای تکنوکرات ها هستند که ما از آن به عنوان چرخه های ماندگار این قدرت سازی نام می بریم. هسته های مقاوم و موانع ساختی مقابل اقتصاد مقاومتی چه مشخصاتی دارد؟ این هسته های مقاوم تنها کسانی نیستند که منافعشان با اقتصاد مقاومتی به خطر می افتد؛ بلکه گروه های مرجعی وجود دارند که از حیث بنیادین، این نگاه به اقتصاد و توسعه را قبول ندارند و یا حداقل نسبت به اهمیت آن بی توجه اند و بصورت سنتی اقتصاد مقاومتی را اقتصاد منزوی تلقی می کنند. اما نسبت این هسته های مقاوم با تکنوکرات ها چیست؟ گروه اول، جامعه علمی و اجرایی کشور هستند. ادبیات علمی در کشور در اختیار لیبرال هاست. لیبرالیسم نهاد علمی و حامی تکنورات ها در کشور هستند. عمده محافل علمی اقتصادی در کشور ما را گروه های لیبرال اقتصادی در اختیار دارند. لیبرال های اقتصادی جریان مسلط بر محافل علمی اقتصادی در کشورند. این تسلط صرفاً در حوزه نظریه پردازی و استادی نیست. بلکه ادبیات علمی و مدل آموزشی ما نیز کاملاً در اختیار لیبرال های وطنی اقتصاد است. بعد از ساحت علم حوزه اجراست. جامعه اجرایی ما نیز در اختیار تکنوکرات هاست. باید دقت کرد که این جریان بر خلاف دیگر گروه های سیاسی، بیشتر مدیرمحورند تا رهبرمحور. بهمین دلیل حوزه اجرا نیز در اختیار این گروه است و عمده کسانی که در تراز مدیریت های اقتصادی کلان جامعه فعال هستند از زمره تکنوکرات ها هستند. این جریان با تجربه ترین گروه اجرایی کشورند. برای همین با تغییر دولت ها تغییر نکردند و هنوز پست های اساسی را در اختیار دارند. اقتصاد مقاومتی نیازمند علم بومی و مدل توسعه ای درون زا است و با این سیطره علمی در دانشگاه های همخوانی ندارد. از سویی مدیریت اجرایی در حوزه اقتصاد مقاومتی نیازمند مدیریت جهادی است که از بن و ریشه با مدیریت تکنوکرات ها زاویه دارد. گروه دوم از این هسته مقاوم جریانی است که منافعش با قدرت تکنوکرات ها پیوند خورده است. تجار و دلال ها و بانک ها و گروه های خدماتی و ...این گروها نیز براحتی همراه نمی شوند و انعطاف لازم در مقابل تغییر شرایط ندارند. حیات این گروه ها به گردش پرحجم و پرسرعت پول وابسته است که با اقتصاد مقاومتی بسادگی کنار نمی آید. گروه سوم نیز گروه های مؤثر اجتماعی و فرهنگی است. طبقات مرفه جامعه که سهم مؤثر در شکل گیری بدعت های فرهنگی و تغییر ذائقه ها دارند. این گروه نیز اقتصاد مقاومتی را برهم زننده سبک زندگی شان می پندارند. طبیعی است که اقتصاد مقاومتی برند بازی و تجمل گرایی با کالای لوکس وارداتی را تحمل نمی کند. توجه شود که اقتصاد مقاومتی، جمع آرمانگرایی و واقع بینی در حوزه عمل و اجرا است. این ترکیب دارای منطق روشن علمی و تجربی و تاریخی است؛ اما فهم این ترکیب در شرایط تحریم، برای بخشی از مردم مشکل است چرا که تصور رایج این است که اقتصاد مقاومتی در واکنش به تحریم است. لذا دولت باید ابتدا اقتصاد مقاومتی را تبیین و سپس برا اجرای آن، فرهنگ سازی کند. این درحالی است که تکنوکرات ها به طور ساختی واقع گرایند و نه آرمانگرا و جمع ایندو برای یک تکنوکرات خلاف دریافت های سنتی علمی و مبنایی و تجربی اش است. تکنوکرات ها از حیث نظری، آرمانگرایی در دوران گذار را مانع توسعه می دانند و لذا جمع ایندو از عهده این جریان سیاسی بر نمی آید. منش و روش این جریان درونی و نهادینه شده است. به عنوان مثال توسعه را در پارادایم مرکز-پیرامون پذیرفته اند. پذیرش کدخدا و اینکه با کدخدا باید ساخت، کاملن در همین چاچوب نظری توجیه دارد؛ بنابراین با کدخدا ساختن برای آن ها یک اتهام سیاسی نیست؛ یک اصل اجتناب ناپذیر است. نه اینکه به کدخدا علاقه دارند و یا شیفته او هستند، بلکه اورا مرکز و خود را به عنوان پیرامون می شناسند و اعتقاد دارند که این درجه وابستگی کشورهای پیرامون است که وزن مطالباتشان را ازابرقدرت ها تعیین می کند. از نظر این جریان سیاسی، نظم عالم متکی بر هرم قدرت است. این گروه سازگاری با آرایش هرم قدرت را اصل گرفته است. مثل اینکه سرمایه بیشتر سرمایه کمتر را جذب می کند؛ و یا قدرت پایین تر در قدرت بالاتر مستحیل می شود؛ بنابراین از نظر این جریان در مدل مرکز پیرامون، همیشه توافق برد-برد برقرار است؛ البته تعریف برد برای کشور مرکز با کشورهای پیرامونی فرق دارد. در این مدل پیرامون هیچگاه با مرکز رقابت نمی کند، فقط توافق می کند. عدم توافق در این مدل معنی نمی دهد چرا که گزینه مقابل عدم توافق، جنگ است. پس هر توافق بدی از توافق بدتر، بهتر است. توضیح اینکه اینجا غرض از توافق، تنها توافق هسته ای نیست. از نظر این جریان، کشور در فرآیند گذار تاریخی است و الزاماً در شرایط وابستگی قرار دارد و نهایتاً اختلافشان در درجه وابستگی است. لذا اقتصاد مقاومتی با روح حاکم بر این نگاه همراه نیست. چرا که استقلال و خودکفایی برای دوران ماقبل صنعتی است و امروز دوران اتکای متقابل است و در شرایط تنگنای زمان و یاس تاریخی برای کشورهای در حال توسعه، ابتکار عمل را کشورهای پیشرو دارند. بنابراین اقتصاد مقاومتی استمرار قدرت تکنوکرات ها را می شکند؛ حال آنکه راز ماندگاری تکنوکرات ها در حفظ این پایگاه اجتماعی است؛ اما تکنوکرات ها اهل بازی بهم زدن و تقابل رودررو نیستند. چرا؟ مدل سیاسی این جریان اصلاحات تدریجی است. این جریان اهل شوک سیاسی نخواهد بود. مدارا می کند. از طرفی بین نهادهای قدرت در آمد و شد است. نهاد قدرت رقیب برای تکنوکرات ها، اعم از گروه های سیاسی و نهادهای رسمی و غیر رسمی است؛ بنابراین حمایت گروه های مرجع را حتی الامکان خواهد داشت. سبک تکنوکرات ها نیز حرف درمانی است و در نتیجه روحیه امید، بین عامه مردم در کوتاه مدت و حتا میان مدت حفظ می شود. ذکر این نکته بسیار حائز اهمیت است که تکنوکرات ها، جریانی با رهبری واحد نیستند. تکنوکراسی یک سبک زندگی است. یک سبک مدیریت است؛ بنابراین تکنوکرات ها، نانوشته هم پیمان هستند و هم منافع و در نهایت همراه. پس راز ماندگاری تکنوکرات ها در حفظ این چرخه است. پایگاه علمی و نفوذ در قدرت اجرایی و داشتن حمایت و پشتیبانی گروه های مرجع اقتصادی و طبقات درآمدی مؤثر اجتماعی. اقتصاد مقاومتی بسرعت این چرخه را بهم می زند. حوزه علم را دستخوش تغییر جدی قرار می دهد. مدل مدیریت جهادی اساس مدیریت تکنوکرات ها را بهم می ریزد و بسرعت منافع اقتصادی گروه های مرجع که توضیح داده شد را تخریب می سازد. نکته مهم تر این است که تکنوکرات ها مسیری می سازند که همه گروه های بعد از خودشان نیز درگیر همین راه می شوند و به تعبیری همه قدرت های بعد از خود را به گروگان می برند. به همین دلیل است که تیم نهادگراهای دولت خاتمی، برنامه چهارم را با همان معیاری نوشت که تیم نئوکلاسیک های کارگزارانی برنامه اول تا سوم را در دولت آقای هاشمی نوشته بود. تیم اقتصادی دولت احمدی نژاد هم همان راه لیبرال ها را رفت و بلکه روش های شوک درمانی ای را پیاده کرد که تنها از گروه های خشن لیبرالی برمی آمد و نهادهایی چون بانک جهانی نیز جرئت توصیه مستقیم آنرا نداشت. پس جریان تکنوکرات در قدرت؛ خاصیت فزایندگی دارد. یک علت ساده و روشن آن این است که قدرت ها در کوتاه مدت ترجیح می دهند برای حفظ قدرت، تصمیمات دیر بازده نگیرند و لذا در چرخه تکنوکرات ها می افتند. حتی شورای نگهبان هم یارای ایستادگی مقابل استمرار آن ندارند. چون همانطور که گفته شد تکنوکراتی یک سبک زندگی است نه یک اتیکت سیاسی. ماندگاری تکنوکرات ها در داشتن این پایگاه مستحکم اجتماعی است؛ و این راز ماندگاری با اقتصاد مقاومتی جمع نمی شود. توجه شود که لازم نیست یک دولت مقابل اقتصاد مقاومتی بایستد، کافی است اولویت او نباشد. این درحالی است که شکل گیری اقتصاد مقاومتی فراتر از یک اولویت سیاستی است و نیازمند یک استراتژی توسعه ای است. نتیجه اینکه وصول اقتصاد مقاومتی با تکنوکرات های مستقر در قدرت جمع نمی شود؛ اما باید چه کرد؟ یک راه ایجاد دولت برنامه ریز در سایه است. دولتی که شبیه شورای انقلاب فرهنگی قدرت برنامه ریزی فرا قوایی داشته باشد و در اجرا نیز بتواند نظارت کند. این راه البته چون با تغییر ساختار همراه است پرهزینه و سخت بازده است. راه دیگری نیز وجود دارد و ان هم روشنگری اجتماعی و ایجاد مطالبه پرقدرت مردمی است. همه گروه های سیاسی و اجتماعی و رسانه ها و تریبون دارها باید روی این موضوع تمرکز کنند. باید کمپین ملی و غیررسمی مطالبه اقتصاد مقاومتی شکل بگیرد. تنها این کمپین گسترده است که می تواند جریان تکنوکرات چسبنده در قدرت را تحت تأثیر قرار دهد. باید نگاه ها و گرایش ها و بینش مردم دستخوش تغییر شود و این کار نیازمند یک تمرکز گفتمانی است. همه گروه ها باید همدلانه ذیل این بیرق جمع شوند.