پایگاه خبری الف 5 اسفند 1395 ساعت 16:21 http://alef.ir/vdcgz79t7ak9tn4.rpra.html?448508 -------------------------------------------------- عنوان : چرا المیادین فارسی از نان شب واجب‌تر است؟ حسین درخشان، ۵ اسفند ۹۵ -------------------------------------------------- متن : جنگ با ایران، تنها حکومت مستقل غرب آسیا، خیلی وقت است آغاز شده است؛ درست از فردای پایان جنگی که صدام به نیابت از آمریکا با ایران آغاز کرده بود. با روایتی دیگر این جنگ از روزی آغاز شد که سفارت آمریکا، با نگرانی از کودتایی دیگر برای بازگرداندن شاه، اشغال شد و آنچه رفت که رفت. از همان زمان و پیش از ظهور کانال های تلویزیونی شبانه روزی خبری، شبکه های سه گانه ی اصلی آمریکا روزشمار گروگان گیری به راه انداختند و در رقابت بر سر مخاطب، هر شب ده ها میلیون آمریکاییِ بی خبر از دنیا را با تنفر از ایران و انقلابش به رختخواب فرستادند. مخاطب هدفِ رسانه های آمریکا مردم همان کشور بود، اما با راه افتادن اولین شبکه خبری جهانی، سی ان ان، کم کم مردم اروپا و دیگر کشورهای جهان نیز به جمع مخاطبانِ هدف پیوستند. ایران تنها هدف این جنگ تازه رسانه ای نبود، اما یکی از مهم ترین ها بود. گذشت تا چند سال بعد که بالاخره فنّاوری های پخش ماهواره ای به اندازه ای ارزان شد که بتواند مخاطبِ هدف تازه ای را اضافه کند: قشر متوسط کلان شهری و جوان ایران. جنگ از آن روز شکل تازه ای یافت. حوادث ۱۸ تیر ۱۳۷۸ نخستین عرصه ی جنگ تازه برای به دست آوردن قلب و ذهن قشر متوسط ایران بود که در بستر کنش و واکنش دو گروه تندرو و هیجان زده شکل گرفت و به سمت اولین تلاش برای تغییر رژیم در داخل پیش رفت. پس از آن بود که جوانان قشر متوسط ایرانی به طور رسمی و علنی هدف تئوریسین های براندازی آمریکایی-اسراییلی (مانند مایکل لدین و مایک فلین) قرار گرفتند و آرام آرام مطالعات وسیعی درباره روش های تأثیرگذاری بر آنان آغاز شد. در دولت بوش رقابتی شدید میان جنگ طلبان و براندازان درگرفت، اما توان بازدارندگی نظامی ایران از یک سو و باتلاق ارتش آمریکا در عراق و افغانستان از سوی دیگر موجب پیروزی حامیان براندازی بر جنگ طلبان شد. با روی کار آمدن اوباما صدای آمریکا و بی بی سی موضعی درمجموع ملایم در قبال براندازی گرفتند، چرا که دولت اوباما هدفی بزرگ تر، یعنی تغییر رفتار ایران را بجای تغییر رژیم، از راه دیپلماسی و مذاکره دنبال می کرد. تلویزیون من وتو در این بستر و در مخالفت با سیاست تازه ی اوباما زاده شده. به ویژه که حوادث پس از انتخابات سال ۸۸ شکاف های عمیق و بی اعتمادی بخش بزرگی از جوانان قشر متوسط شهری به روایت رسمی نظام و نهادهایش، بخصوص رسانه ی ملی را در پی داشت. من وتو یک سال بعد در پاییز ۱۳۸۹ افتتاح شد. شبکه ای خوش آب و رنگ و جوان پسند، ناگهانی و بی ریشه و شوخ و شنگ و هوشمندانه با پنهان کاری غریبی درباره منبع مالی اش و گفتمانی سیاسی که بیش از همه منطبق با رویکرد سیاسی اسراییل و نومحافظه کاران آمریکایی در قبال ایران بود. این گفتمان که در بخش خبر و دیگر برنامه های من وتو پنهان می شد، در برنامه ی عروسکی طنز سیاسی اش (با تقلید از برنامه ی فرانسوی Les Guignol) عریان بود: ضدیت تام با اصل انقلاب و نظام حاکم بر ایران با روایت سلطنت طلبان که در آن سپاه، اصلاح طلبان و اصولگرایان (از نقدی تا ظریف) همگی حافظ نظام و فاسد، خشن، مرتجع، ضد ملی و تشنه ی قدرت نمایانده می شدند. سیاست تغییر رژیم، به ویژه پس از کنار رفتن هیلاری کلینتون و دنیس راس و رم امانوئل، به طور رسمی از رویکرد دولت اوباما کنار گذاشته شد تا بر سیاست تازه ی تغییر رفتار تمرکز شود؛ اما درنهایت اوباما نتوانست رفتار ایران را تغییر دهد و توافق اتمی نه تنها پرونده ایران را از قصاب خانه ی شورای امنیت سازمان ملل بیرون آورد، بلکه به تضمینی برای ادامه ی قدرت بازدارنده موشکی ایران و ازسرگیری فروش نفت بدل شد. حامیان تغییر رژیم به سرعت شروع به بازسازی خود در هر دو حزب کردند و روی هر دو اسب مسابقه، کلینتون و ترامپ، شرط بستند تا بلافاصله پس از آغاز بکار رئیس جمهور بعدی کار را شروع کنند. حالا نه تنها من وتو جانی تازه گرفته، بلکه بی بی سی فارسی (پس از کناره گیری ناگهانی صادق صبا) و صدای آمریکا نیز شاهد چرخش گفتمانی شدید در بخش های سیاسی و خبری خود بودند. ترامپ آمد و زلزله ای در ساختار حاکمیت آمریکا ایجاد کرد. هرچند که من وتو، احتمالاً به خاطر منابع مالی مستقلش از اوباما، از مدت ها پیش از ترامپ برای آمدن او آماده بود. رضا پهلوی به ترامپ نامه نوشت و او را به پیش گرفتن سیاست براندازی با محوریت خودش تشویق کرد. گروهی از همفکران و عوامل پشت و جلوی دوربین من وتو هم در نامه ای از ترامپ درخواست تحریم ها و فشارهای بیشتر بر ایران کردند. بخش خبر من وتو ناگهان از استودیویی شبیه به زیرزمین (که استعاره از انزوای گفتمان براندازی در دولت اوباما بود) به روی زمین آمد. دخمه خبر که شبیه به آرایشگاه های ارزان شب عید بود به اتاق خبر تبدیل شد. با دکوری چشم گیر و بزرگ و قالبی رسمی تر که اسپاهای شیک و گران را با ماساژ دهندگان اختصاصی تداعی می کرد. همین طور چند هفته پیش قرارداد پخش ماهواره ای اش را ارتقا داد تا بتواند تصویر و صدای باکیفیت تری به ایران برساند. در مقابل، رسانه ی ملی خبر بیست و سی را دارد که شاید خود زمانی الگوی من وتو برای خبررسانی خودمانی بود، اما حالا با صمیمیتی تصنعی، گفتمانی یک طرفه، کمترین سلیقه در جزییات ظاهری، و البته مجریانی که جیغ زدن را با اجرای پرانرژی اشتباه می گیرند. این تازه پربیننده ترین بخش خبری رادیو و تلویزیون است. واقعیت آن است که جمهوری اسلامی عملاً دسترسیِ رسمی خود را به قشر متوسط شهری ایران از دست داده است، چه رسد به توان تأثیرگذاری بر آن را. شایعات حاکی از قتل بجای مرگ، خرابکاری بجای حادثه و امثال آن به سرعت می پیچند و صدای تکذیب و روشنگری های رسمی به جایی نمی رسد. هر اتفاقی در ماشین رسانه ایِ براندازی تبدیل به توطئه ی اقلیت بر اکثریت و هر اعتراضی به عنوان شورش اکثریت بر اقلیت تفسیر می شود و روز به روز زمینه برای به راه انداختن ناامنی، آشوب و خشونت خیابانی آماده تر می گردد. راه حل کجاست؟ از دستگاه چاق و کند و بی کیفیت صداوسیما بیش از این برنمی آید و محدودیت های شرعی، قانونی و عرفی نیز دست و پای رسانه ملی را در این نبردِ جذابیت بسته است. جنگ جنگ ظاهرها و ناخودآگاه هاست و جمهوری اسلامی، بیش از ظاهر و حس، به تظاهر و عقلِ تصنعی اهمیت می دهد. در اوضاع کنونی باید به راه حل های مشهور به بیرون از جعبه اندیشید. پیشنهاد مشخص من اجازه ی تأسیس بخش فارسی به شبکه ی تلویزیونی المیادین است. المیادین شبکه ای ۲۴ ساعته با رویکردی خبری، سیاسی و فرهنگی است که چهار سال پیش و پس از آغاز جنگ سوریه، در شهر بیروت تأسیس شد. انگیزه ی اولیه به چالش گرفتن روایت غالب بر رسانه های غرب گرای عرب، به ویژه الجزیره، از بحران سوریه بود که ناگهان با روایت ائتلاف سعودی-قطر-ترکیه هم راستا شده بود. مؤسس این شبکه، غسان بن جدو و مهم ترین مدیرانش خود از روزنامه نگاران برجسته ی الجزیره بودند که پس از فاصله گرفتن این شبکه از اصول خبررسانی منصفانه استعفا دادند. المیادین، با شعار واقعیت، همان گونه که هست (الواقع کما هو)، به سرعت جای خود را باز کرده و حالا جزء پنج شبکه پرمخاطب دنیای عرب است. دفتر مرکزی اش در بیروت است و در تمام دنیای عرب و کشورهای مهم جهان دفتر یا خبرنگار دارد، از جمله در قاهره، غزه، تونس و تهران. هرچند برآیند گفتمان سیاسی این شبکه حمایت از مقاومت لبنان و فلسطین و ایران و مخالفت با غرب و اسراییل است، اما این موجب نشده از اصول حرفه ای خبررسانی فاصله بگیرد و تبدیل به ابزار پروپاگاندای مقاومت یا ایران و سوریه شود. تمام صداهای مهم دنیای عرب در آن شنیده می شوند و همین موجب اعتبار آن شده است. همین طور از نظر مالی -حداقل در ظاهر- به هیچ دولتی وابسته نیست و بودجه اش را از گروهی از سرمایه گذاران خصوصی دریافت می کند. المیادین به خاطر همین ویژگی ها بهترین نامزد برای ایستادن در برابر من و تو ست. مهم ترین امتیاز آن فاصله ی همراه با دسترسی با ایران است، چه فاصله ی جغرافیایی و چه سیاسی. محدودیت های شرعی و قانونی داخل مرزهای ایران را ندارد و خواهد توانست با لحن و ظاهر مورد پسند قشر متوسط شهری در ایران، که مخاطبِ هدفِ شبکه ی من و تو نیز هست، برنامه بسازد. از موضوعات سیاسی بگیرید تا موضوعات فرهنگی که رسانه ی رسمی جمهوری اسلامی در پرداختن به آن محذورات شرعی، قانونی و حتی سیاسی دارد. هم زمان به خاطر مجوز قانونی فعالیت در ایران برگ برنده ای در برابر شبکه های ماهواره ای دیگر دارد که همانا دسترسی به افراد و مکان های داخل کشور است. برای مثال، می تواند در میزگردهایش افرادی را از داخل ایران شرکت دهد که مجاز یا مایل به حضور در شبکه های دیگر مانند بی بی سی فارسی یا من وتو نیستند، مانند مقامات رسمی یا کارشناسان و مشاهیر فرهنگی و فعالان سیاسی. هم زمان می تواند منتقدان یا حتی مخالفان را از خارج از ایران در برنامه هایش شرکت دهد تا بتواند مدعی حداکثر انصاف و بی طرفی شود. همین طور می تواند آن دسته از رویدادهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی داخل کشور را که نه رسانه ملی می تواند پوشش دهد و نه امثال من وتو به آن دسترسی دارند (مانند کنسرت های موسیقی، جشنواره های سینمایی و غیره، سمینارهای سیاسی و اجتماعی در دانشگاه ها یا مراکز علمی) پوشش دهد. امکان مشارکت دادن مخاطب در برنامه ها هم در سایه ی این دسترسی بسیار آسان تر خواهد بود. این مزیت انحصاری، یعنی دسترسی به داخل، از طرفی در همان قدم اول این شبکه را از رقبا جلو خواهد انداخت و مخاطبان را جذب می کند و از طرف دیگر اعتماد آنان را به انصاف و بی طرفی خود جلب خواهد کرد. المیادین فارسی کارکردهایی غیرمستقیم نیز دارد. با آمدن ترامپ و تند شدن گفتمان سیاسی رسانه های وابسته به دولت های غربی، بخشی از نیروی انسانی آنان که در سال های اخیر از داخل جذب شده اند ناراضی خواهند بود. درعین حال به دلایل گوناگون اقتصادی، امنیتی یا حتی فرهنگی تمایلی به بازگشت و زندگی در ایران ندارند. این گروه از روزنامه نگاران می توانند زیر نظر سردبیران و مدیران همسو با گفتمان سیاسی حاکم بر شبکه در دفتر مرکزی در بیروت یا حتی دفتر لندن کار کنند و در ازای آن اجازه ی رفت وآمد به کشور را دریافت کنند. به این ترتیب هم نیروی انسانی باکیفیت و آموزش دیده در رسانه های جهانی جذب این شبکه خواهند شد و هم از نظر سیاسی به عنوان یک پیروزی برای جمهوری اسلامی دیده خواهند شد. همان طور که دولت های غربی جذب نیرو از ایران را همیشه به عنوان پیروزی سیاسی خود نشان می دهند. بودجه ی سالانه ی من وتو مانند منبع تأمین آن مشخص نیست. شایع است یک شرکت بساز و بفروش متعلق به خانواده ای ایرانی-اسراییلی منبع مالی اصلی آن است. اما بی بی سی فارسی برای هشت ساعت برنامه ای که تولید می کند حدود ۲۰ میلیون دلار بودجه دارد. گفته می شود المیادین ۲۴ ساعته ی عربی حدود ۴۰ میلیون دلار سالانه هزینه دارد. کم و بیش با همین مبلغ که در مقایسه با بودجه حدوداً ۵ میلیارد دلاری سازمان صداوسیما ناچیز است، می توان پربیننده ترین و مؤثرترین شبکه ی تلویزیونی فارسی زبان را به راه انداخت. شبکه ی من و تو در مرکز برنامه ی براندازی جمهوری اسلامی قرار دارد که اسراییل سال هاست آن را طراحی و پیگیری کرده و حالا با ظهور ترامپ جانی تازه گرفته است. به احتمال زیاد صدای آمریکا و شاید یک یا دو شبکه ی تلویزیونی تازه ی دیگر نیز در چند سال آینده به این طراحی اضافه خواهند شد. این یعنی بزرگ ترین دشمنان ایران هر شب به ذهن و قلب میلیون ها ایرانی در خصوصی ترین فضای زندگی شان دسترسی ای یافته اند که خود جمهوری اسلامی ندارد. این بدون شک خطری بزرگ است، اما راه حل آن بیش از آنکه پول و تلاش بخواهد، به یک تصمیم کوچک ولی شجاعانه وابسته است. * مترجم و تحلیلگر رسانه، https://twitter.com/h0d3r_fa