پایگاه خبری الف 30 فروردين 1396 ساعت 16:40 http://alef.ir/vdceze8ewjh8p7i.b9bj.html?464012 -------------------------------------------------- عنوان : وجود تلگراف در دوران هخامنشی -------------------------------------------------- متن : یک استاد دانشگاه مدعی شد که وجود خاک ریزهای مصنوعی با فواصل معینی از یکدیگر و برج های سنگی ناشناخته که بر روی آنها دو نوع آتش روشن می شده از احتمال وجود تلگراف نوری در دوران هخامنشی حکایت می کند. به گزارش تسنیم، مهدی محسنیان راد در نشست راه ابریشم به مناسبت روز جهانی بناها و محوطه های تاریخی با اشاره به نگاه سهکهکشان ارتباطی هربرت مارشال مکلوهان از منظر ارتباطات به تاریخ تمدن ــشامل کهکشان شفاهی، گوتنبرگ، مارکنی اظهار داشت: مکلوهان معتقد بود هیچ نوع ارتباط با واسطه راه دور یا ارتباط رسانه ای نمی تواند همچون گفت وگوی شفاهی، چهره به چهره، همه حس های انسان را به کار گیرد. محسنیان راد با اشاره به جرقه نخست در تصور وجود کهکشان ارتباطی چهارم و دیدار مرحوم کاظم معتمدنژاد - پدر علم ارتباطات ایران، با مک لوهان در بازگشت از کنفرانس ارتباطات سنتی در هاوایی اظهار داشت: با اشاره معتمدنژاد در این ملاقات به کتاب کهکشان گوتنبرگِ مکلوهان و به شیوه تکثیر دستی به وسیله دیکته هم زمان به تعدادی ورّاق در دوران آل بویه، او می گوید من از ایران غفلت کرده ام. این جامعه شناس افزود: 20سال بعد، به توصیه معتمدنژاد، نگارش کتابی درباره تاریخ ارتباطات در ایران آغاز شد و در ششمین سال و درحالی که کتاب روبه اتمام بود، براثر دستیابی به اطلاعاتی از دوره داریوش هخامنشی و پس از آن مانی عنوان کتاب تبدیل شد به ایران در چهار کهکشان ارتباطی؛ سیر تاریخ ارتباطات از آغاز تا امروز . به گفته محسنیان راد، نخستین مواجهه با مطلبی درباره احتمال وجود تلگراف نوری در دوران هخامنشی در سفرنامه ساموئل گرین ویلربنجامین با این محتوا مطرح شد: از دیدنی های دیگر فلات مرکزی ایران که توجه هرمسافریرا به خود جلب می کند خاک ریزهای مصنوعی است که به فواصل معینی از یکدیگر صدها میل در سراسر دشت ها و صخره ها ساخته شده است. ایرانی ها می گویند این خاک ریزها در زمان جمشید ساخته شده است، البته آنها هر بناییرا که درباره اش چیزی نمی دانند به عهد جمشید منتسب می کنند، اما بعضی از دانشمندان ایران عقیده دارند که از این خاک ریزها استفاده ارتباطی و خبری مانند تلگراف می شده است. وی افزود: حدود یک قرن پس از بنجامین، اولین منبع ایرانی که به تلگراف نوری عهد باستان ایران اشاره کرده کتابی است که سال1343 کمیسیون ملی یونسکوی ایران در شانزدهمین سال تأسیس خود به نام ایرانشهر منتشر کرده است. در این کتاب آمده است: در بیابان های ایران تپه های مصنوعی با فاصله های مساوی دیده می شود. نزدیک ترین این تپه ها به تهران تپه ای است واقعدر راه ری به شمال ورامین. این فرضیه مطرح است که تپه های یادشده احتمالاً باقی مانده برج های خبررسانی دوران هخامنشیان هستند. محسنیان راد، در ادامه، به نظریات برخی باستان شناسان به چنین نظام ارتباطی اشاره کرد و گفت: از معدود کسانی که تا قبل از انتشار کتاب ایران در چهار کهکشان ارتباطی بیش از همه درباره جزئیات تلگراف نوری کار کرده است مرحوم محمدمهدی مظلوم زاده، مورخ غیردانشگاهی، است که حاصل مطالعاتش را به صورت مقاله مفصلی با عنوان بقایای برج های آتش خبر در فارس چاپ کرد. وی افزود: مظلوم زاده در این مقاله گفته است برج های سنگی ناشناخته ای از دوران هخامنشیان در استان فارس دیده می شود که بالای آنها، به طور هم زمان، دونوع آتش در آتشدان های سنگی روشن می شده است. شعله سفید از هیزم آغشته به پیه حیوانات و شعله قرمز از هیزم معمولی...(یکی نماینده پیام شاد و دیگری ناشاد و به عبارتی مثبت و منفی)؛ مراقبان برج ها نوع آتش های رمزی را از دور تشخیص می دادند و همان رنگ آتش را روشن می کردند. این جامعه شناس، در ادامه، این پرسش را مطرح کرد که پس چگونه پیام های کوتاه اما بسیار متنوع مورد نیاز اداره امور سرزمین عظیم هخامنشیان منتقل می شده است؟ و گفت: تنها راه حل آن است که آن دورنگ آتشرا به صورت دوعلامت مشابه خط و نقطه (تلگراف مورس) و یا صفر و یک (مشابه کامپیوتر) فرض کنیم. محسنیان راد در ادامه افزود: شارپ می گوید: به احتمال قوی، نخستین خط الفبایی واقعی جهان همان خط 36 حرفی میخی فارسی باستان است و والتر هینس آلمانی در کتاب راه هایی تازه در فارسی باستان می نویسد: خط میخی به فرمان داریوش اختراع و نخستین کتیبه که به این خط نوشته شده کتیبه بیستون بوده است؛ برای این خط، علاوه بر 36حرف و دونشانه برای جدا کردن واژه ها، کوتاه نوشته هایی نیز ابداع شده بوده است. این استاد دانشگاه در ادامه این پرسش را مطرح کرد که آیا این کوتاه نوشته ها ابداعی برای سهولت در مخابره تلگراف نوری نبوده است؟ وی با تطبیق علائم مورس و نحوه باز و بسته کردن روزنه مقابل مخزن آتش گفت: بدیهی است مخابره کنندگان علائم باید ازطریق صرف زمان های توقف مشخص برای هربار بازوبستهشدن تا مخابره هرحرف و زمان های بیشتر برای مخابره هرکلمه مخابره کلمه ها را ممکن می ساختند. این جامعه شناس اظهار کرد: از آنجاکه در سرزمین وسیع و چند ملیتی ایران در دوران داریوش اقوامی با زبان های گوناگون سخن می گفتند، این شیوه مخابره کنندگان مستقر در بالای برج ها یا بالای تپه های دست ساز در انتقال یکپیام از تخت جمشید تا یکی از نقاط مرزی کشور، با وجود رواج داشتن زبان های مختلف، اختلالی ایجاد نمی کرد. به گفته وی، به نظر می رسد که پس از فروپاشی امپراتوری هخامنشی و هرج ومرج های مقطعی ایران، سازمان های خبررسانی مربوط به برج های دوران داریوش از هم پاشید و برج ها متروک شد. محسنیان راد، با بیان اینکه دایرة المعارف های غربی بدون هیچ اشاره ای به نظام ارتباطی دوران داریوش به وجود سامانه ای مشابه تلگراف در گذشته های دور اشاره کرده اند، گفت: بریتانیکا در مقدمه مبحث تلگراف می نویسد: هزاران سال است که بشر در حال تجربه شیوه های مخابره تلگراف بوده و نخستین ابزار چنین کاری همان برج های دیده بانی آتش است. وی افزود: دایرةالمعارف یادشده درمثال از برج های دیده بانی آتش، بدون هیچ گونه اشاره ای به ایران 500قبل از میلاد، از رویدادی تاریخی مربوط به 19آوریل 1775میلادی یاد می کند که چگونه 69سال قبل از اختراع ساموئل مورس برای مخابره خبر حمله انگلستان به فرانسه از نور فانوس استفاده شده است. محسنیان راد تصریح کرد: به همین ترتیب، کتاب های تاریخ ارتباطات نیز قدمت این موضوعرا در ایران نادیده گرفتند. به گفته وی، آلن پلامر در فصلی از کتاب ارتباطات جهانی در بحث از گذرهای تاریخی ارتباطات، هیچ گونه نامی از برج های یادشده که مربوط به چندین قرن قبل از دوران امپراتوری روم باستان است نبرده است. محسنیان راد می نویسد: حداقل 3هزار سال است که انسان ها کوشیده اند از فاصله های بسیار دور باهم ارتباط برقرار کنند؛ چین باستان و مصر از نظام های پیچیده نامه رسانی استفاده می کردند و یونانی ها، سقوط شهر تروآ را با روشن کردن آتش بر فراز کوه اعلام می کردند. وی در ادامه، با اشاره به برخی از تحقیقات میدانی دانشجویان جامعه شناسی، باستان شناسی و ارتباطات با این موضوع و مشاهده برخی از بقایای برج های قدیمی، گفت: سال1386 این فرصت فراهم شد تا از نزدیک از برج مشرف به شهر قزوین(برج باراجین)را که اکنون درون یک منطقه وسیع نظامی است بازدید کنم که بررسی مشخصات سازه این برجرا از منظر کاربری به عنوان برخ مخابره تلگراف نوری به باستان شناسان توصیه می کنم.