پایگاه خبری الف 16 اسفند 1395 ساعت 19:19 http://alef.ir/vdcevz8ewjh8nfi.b9bj.html?451782 -------------------------------------------------- عنوان : پشت پرده سفر ملک سلمان به اندونزی و حمایت از رویکردهای تروریستی -------------------------------------------------- متن : شاه عربستان در حالی برای اولین بار به اندونزی سفر کرد که اهداف پشت پرده این سفر بویژه در زمینه توسعه وهابیت در این کشور بیشتر از تعاملات دوجانبه مد نظر مقامات سعودی بود. به گزارش تسنیم، نشریه آمریکایی آتلانتیک در گزارشی به بررسی سفر اخیر سلمان بن عبدالعزیز پادشاه عربستان سعودی به اندونزی و تبعات این دیدار بر روند تأثیرگذاری عربستان در اندونزی و افزایش گرایش های سلفی در این کشور پرداخته است. در این مقاله آمده است: هنگامی که ملک سلمان در روز 1 مارس سال 2017 به اندونزی سفر کرد، به اولین شاه عربستان سعودی تبدیل شد که به بزرگترین کشور مسلمان از نظر تعداد ساکنان سفر کرده است. مسئولان جاکارتا امیدوار بودند که این سفر به تقویت مبادلات تجاری و تضمین سرمایه گذاری های خارجی با ارزش 25 میلیارد دلار شود، اما وقتی شاه عربستان تنها با یک معامله جدید به ارزش یک میلیارد دلار موافقت کرد، امیدهای آنها ناامید شد. این گزارش می افزاید که عربستان طی دهه های گذشته سرمایه گذاری های مختلفی را برای تأثیرگذاری بر فرهنگ و دین مردم اندونزی انجام داده است. کریس چاپلین پژوهشگر آکادمی پادشاهی هلند در مطالعات جنوب شرق آسیا می گوید که سفر کنونی پادشاه عربستان اوج این رویکرد به شمار می رود و ممکن است به توسعه دامنه فرهنگی عربستان در اندونزی منجر شود. چاپلین در این زمینه می گوید: در حقیقت نگاهی به حجم اطرافیان پادشاه باعث غافلگیری انسان نمی شود وقتی می بینیم که موجی از فعالیت های هم گرایی و ایجاد شبکه ها و آشنایی بین فارغ التحصیلان اندونزیایی در دانشگاه عربستان به وجودآمده است. عربستان از سال 1980 ، میلیون ها دلار برای صادرات نسخه سلفی خود از اسلام به جامعه متسامح و چند بعدی اندونزی هزینه کرده است. عربستان بیش از 150 مسجد در این کشور احداث کرده است. این در حالی است که حدود 800 هزار مسجد در اندونزی وجود دارد. ریاض همچنین اقدام به تأسیس یک دانشگاه بزرگ مجانی در جاکارتا و احداث بسیاری از آکادمی های تدریس زبان عربی کرده و بیش از صد مدرسه داخلی با کتاب ها و مدرسان ویژه تأسیس کرده است . این در حالی است که در اندونزی بالغ بر 13 تا 30 هزار مدرسه داخلی وجود دارد. ریاض مفتیان و مدرسان را در این مدارس به کار می گیرد و هزاران بورس تحصیلی به فارغ التحصیلان این مدارس برای تحصیل در عربستان اعطا می کند. تمامی این ابزارها خود بخشی از شبکه تأثیرگذاری عمیق عربستان در اندونزی است. دین وحید کارشناس مسائل مربوط به سلفی گری در اندونزی در دانشگاه اسلامی دولتی در جاکارتا می گوید که ورود سلفی گری به اندونزی بخشی از پروژه جهانی عربستان برای انتشار نسخه ویژه خود از دین در جهان اسلام است. جنبش های سلفی در واکنش به استعمار اروپایی در خاورمیانه در قرن هجدهم به وجود آمد ، اما در عربستان به دست محمد بن عبدالوهاب گسترش ویژه ای پیدا کرد. در نهایت ائتلاف بین عبدالوهاب و آل سعود در سال 1744 باعث تقویت وهابیت شد تا به عنوان ستون فقرات معنوی دولت سعودی خود را معرفی کند. هنگامی که عربستان در قرن بیستم از طریق منابع نفتی به ثروت رسید، از منابع گسترده ای که در اختیار داشت، برای ترویج ایدئولوژی خود در خارج از مرزها استفاده کرد. گزارش این مجله آمریکایی تأکید دارد که قلب سلفی اندونزی در آکادمی مطالعات اسلامی و عربی می تپد. این مرکز همان دانشگاهی است که با تأمین مالی کامل عربستان سعودی در جنوب جاکارتا تأسیس شده است و یک روز پیش از سفر پادشاه عربستان به اندونزی محوطه این دانشگاه مملو از جمعیت شده بود. یکی از دانشجویان این مدرسه که مانند سایر پسران دانشجو ریش بلند و نرمی دارد و لباس بلندی به تن کرده، ابراز امیدواری می کند که این سفر به هم گرایی بین دو کشور منجر شود. وی امیدوار است که بتواند تحصیل خود را در عربستان سعودی کامل کند. آکادمی علوم اسلامی و عربی در سال 1980 با هدف انتشار زبان عربی افتتاح شد. در این آکادمی هیچ چیزی به زبان رسمی کشور اندونزی یعنی باهاسا تدریس نمی شود و هیچ کلمه ای به زبان اندونزی حتی در دیوار نوشته های سرویس بهداشتی به زبان باهاسایی در آن دیده نمی شود. تحصیل در این دانشگاه برای دانشجویان آن که بالغ بر 3500 نفر هستند، رایگان است. موسیقی در این دانشگاه ممنوع است و تماشای تلویزیون و خندیدن با صدای بلند و اختلاط بین زنان و مردان نیز جز موارد ممنوعه به شمار می رود. پسران به صورت مستقیم در کلاس های درس یکی از طبقات این دانشگاه حاضر می شوند و دانشجوبان دختر از طریق پخش مستقیم ویدیوئی این کلاس ها در طبقه ای دیگر دروس را دنبال می کنند. وزارت امور دینی اندونزی در سال 2015 خبر داد که این دانشگاه تلاش دارد چهار شاخه جدید را در سایر مناطق کشور تأسیس کند. حامد السلطان رئیس بخش زبان عربی دانشگاه سعودی در جاکارتا اطمینان دارد که چهار شاخه جدید این دانشگاه در پاییز سال جاری میلادی افتتاح خواهد شد. البته افتتاح این شاخه های جدید نیازمند چراغ سبز وزارت امور دینی اندونزی است که نسبت به تاثیر این دانشگاه ها در رویکرد تسامحی دین اسلام در اندونزی و فلسفه دولت اندونزی موسوم به بانکاسیلا ابراز نگرانی کرده است. محمد عدلین سیلا از وزارت امور دینی اندونزی صریح ترین مواضع را در این رابطه مطرح کرده و می گوید: ما نسبت به برخی فارغ التحصیلان آکادمی علوم انسانی و عربی که از بزرگ ترین حامیان داعش شده اند، نگران هستیم. یولیل ابشر عبدالله یکی از فارغ التحصیلان این دانشگاه که در حال حاضر شبکه ای تحت عنوان شبکه اسلام لیبرالی را مدیریت می کند، فاش می کند که فضای اعتقادی دانشگاه در زمانی که وی در دهه نود در آن تحصیل می کرد، فضایی سرکوبگرانه بوده است. وی می گوید: اعتقاد در این دانشگاه یک موضوع الزامی است و تنها وهابی ها در آن تدریس می کنند. من به صراحت می گویم که دیدگاه های این دانشگاه با دیدگاه های سنتی اسلامی در اندونزی مبتنی بر تسامح و آرامش متناقض است. علاوه بر آکادمی علوم اسلامی و عربی ، سالیانه صدها دانشجوی اندونزیایی بورس تحصیلی دانشگاه های عربستان می شوند. آنها در عرض چند دهه به فارغ التحصیلان تأثیرگذار در کشورهای خود تبدیل می شوند. حبیب رزق مؤسس جبهه مدافعین اسلام که یک مؤسسه افراط گرا و مرتبط با خشونت های دینی است ، در آکادمی علوم اسلامی و عربی و دانشگاه ملک سعود در ریاض تحصیل کرده است. جعفر عمر طالب مؤسس جماعت مسلح سلفی "اردوگاه جهاد" نیز در آکادمی علوم اسلامی و عربی تحصیل کرده است. تعدادی دیگر از شخصیت های راست گرا و تندروی اسلامی نظیر هدایة نور وحید نیز که سه بورس تحصیلی از جامعة المدینه دریافت کرده، و سیاست مداری مشهور در اندونزی است نیز در این دانشگاه تحصیل کرده است. این گزارش آمریکایی می افزاید که فارغ التحصیلان آکادمی علوم اسلامی و عربی نیز خودشان مدارس اسلامی داخلی در اندونزی تأسیس می کنند. دین وحید در این رابطه می گوید که عربستان بسیاری از صد مدرسه داخلی مربوط به سلفی ها در داخل اندونزی را با کتاب های درسی و مدرسان و بویژه مدرسان علوم عربی مجهز می کند. برای بسیاری از خانواده های فقیر ، این مدارس داخلی به علت رایگان بودن تحصیل تنها گزینه عملی برای آموزش فرزندانشان است، حتی اگر با ایدئولوژی تدریس شده در این مدارس تناسبی نداشته باشند. فعالیت های تبلیغی وهابیت سعودی به مناطق دوردست اندونزی نظیر منطقه اژه نیز رسیده است که در غربی ترین بخش این کشور قرار دارد و در اثر سوانح طبیعی نظیر سونامی در سال 2005 ویران شده است. محمد عبدالله الشعیبی سفیر عربستان در اندونزی در این رابطه می گوید: ما چندین مسجد و بیمارستان و مدرسه در آنجا احداث کرده ایم و آکادمی نیز برای تدریس زبان عربی تاسیس کرده ایم . بنا به اعلام این گزارش، یکی از عواملی که عربستان را در مقابله در برابر پیشروی فرهنگی سعودی ها مردد می کند، سهم اختصاص داده شده برای حج ساکنان اندونزی است. اندونزی از بیشترین سهم حاجی در بین کشورهای جهان برخوردار بوده و 221 هزار حاجی در مراسم حج سال گذشته داشت. دادی دارمادی یک پژوهشگر دانشگاه صیارف هدایة الله و کارشناس مسأله حج می گوید که لیست انتظار برای عزیمت به حج در برخی از مناطق این کشور بالغ بر 10 سال طول می کشد و ریسک کردن در مورد کاهش سهم حجاج اندونزی می تواند واکنش منفی مردم را به دنبال داشته باشد. با وجود اهمیت موضوع سهمیه حج اندونزی ، اما مهم ترین محور مذاکرات سلمان بن عبدالعزیز در سفر انجام شده، تروریسم بود. الشعیبی در این رابطه به روزنامه نگاران گفت که توافق نامه مبارزه با تروریسم مهم ترین توافق نامه امضا شده در اندونزی در هفته جاری خواهد بود. دین وحید معتقد است که گرایش رو به رشد سلفیت جهادی در اندونزی وجود دارد. دلارهای سعودی سهم عمده ای در تأسیس یکی از مهم ترین مدارس داخلی جهادی در اندونزی داشته است که مدرسه المکمن در مرکز جاوه است. همچنین جماعت تروریستی اندونزی موسوم به جماعت اسلامی نیز با تامین مالی جمعیت های خیریه عربستان در اوایل هزاره سوم اداره می شدند. جریان های سلفی در این کشور شبکه های تلویزیونی ، شبکه یوتیوب و فیس بوک و کانال های تلگرام را فضای مناسبی برای ارائه دیدگاه های افراط گرایانه به ساکنان اندونزی و تلاش برای همگرایی آنها با داعش قرار داده اند. این موضوع را گزارش سال 2017 آکادمی تحلیل سیاست ها و درگیری ها مورد توجه قرار می دهد. نافا نورانیة یکی از پژوهشگران این آکادمی می گوید: ما دلایلی در اختیار داریم که نشان می دهد سلفی گرایی به سمت تندروی و گرایس به سمت نسل داعش پیش رفته است. سلفی گری پلی برای رسیدن به افراط گرایی از سوی برخی افراد است و البته برخی افراد دیگر را نیز از پیوستن به این رویکردها منع می کند. از مدت ها پیش عربستان سعودی به دنبال تبلیغ این دیدگاه است که نسخه ارائه شده از سوی این کشور مخالف افراط گرایی و خشونت است. در همین راستا ریاض با آمریکا در روند مبارزه با گروه های تروریستی از القاعده گرفته تا داعش همکاری می کند. اما تجربه تاریخ معاصر اندونزی نشان می دهد که فرق مشخصی بین رویکردهای سلفی و مبارزات مسلحانه تروریستی وجود ندارد. یحیی خلیل ستاقف از سازمان نهضلاتول علما در این رابطه می گوید: ما نیاز داریم که ملک سلمان افراط گرایی را با عبارت های واضح و مشخص محکوم کند، در غیر این صورت سفر وی به اندونزی در راستای حمایت بیشتر از جنبش های رادیکال اسلام گرا در این کشور تفسیر می شود. این در حالی است که در افکار عمومی این رویکرد وجود دارد که جنبش های رادیکال مذکور مرجع عقیدتی خود را از وهابیت سعودی می گیرد و انواع مختلفی از حمایت ها را از دولت این کشور دریافت می کنند. شاید بتوان گفت اندونزی بزرگ ترین عرصه برای دیپلماسی فرهنگی عربستان به شمار می رود، اما تنها کشور در این عرصه نیست. عربستان شاخه ای از دانشگاه الازهر مصر را در دهه هشتاد تاسیس کرد و از بوسنیایی ها حمایت کرده و گرایش های سلفی را با احداث مدارسی در دهه نود در این کشور توسعه داد. این کشور از مدارس دینی وهابی در پاکستان و افغانستان قبل از موجودیت طالبان حمایت های گسترده مالی می کرد. ریاض بالغ بر 25 هزار روحانی وهابی را طی سالهای 2011 تا 2013 به هند اعزام کرده است. البته در شرایط کنونی سؤال مطرح می شود که با وجود نوسانات اقتصاد عربستان و انجام اقدامات صرفه جویی داخلی در این کشور ، آیا تلاش های دولت عربستان همچنان بر فعالیت های تبلیغاتی در دنیا متمرکز شده یا این تلاش ها کاهش پیدا کرده است. چاپلین در این رابطه می گوید مدارس داخلی سلفی و آموزش دینی برگرفته از عربستان دیگر ضرورتی ندارد که بر کمک های عربستان استوار باشد، چرا که مسئولان این مدارس مهارت باورنکردنی در جمع آوری اعانه وپول از داخل اندونزی به دست آورده اند. این گزارش در پایان می افزاید: افزایش فعالیت های افراط گرایانه و جاذبه های زبان عربی و گروهک های سلفی جهادی در اندونزی فضای جذابی را برای سلفیت ایجاد کرده است،عربستان سعودی کم کم سود هزینه ها و تلاش های صورت گرفته در گذشته را می چیند. شایبد این روند به ایجاد نظام وهابی جدید و کاملا خودمختار در اندونزی منجر شود.