پایگاه خبری الف 9 خرداد 1395 ساعت 9:00 http://alef.ir/vdceff8xejh8nzi.b9bj.html?357174 -------------------------------------------------- عنوان : صدا و سیما در چنبره بوروکراسی مهدی عبدالحمید*، 9 خرداد 95 -------------------------------------------------- متن : در هفته های اخیر، مطالب بسیاری در خصوص چرایی تغییر و تحولات در سازمان صدا و سیما نوشته شده و هر کس از زاویه ی دید خود به این موضوع نگریسته و آن را تجزیه و تحلیل کرده است. اغلب مطالبی که در این خصوص نگاشته شد، رویکردی سیاسی داشته و جای مطلبی با رویکرد مدیریتی و سازمانی خالی است. نوشتار حاضر درصدد است از دیدگاه مدیریتی به این موضوع نگریسته و آن را تبیین نماید. باید توجه داشت که سازمان صدا و سیما، پیش از همه چیز، موجودیتی سازمانی داشته و لذا مدیریت آن نیازمند فهم دقیق سازمان و مناسبات سازمانی است. به نظر نگارنده، نقطه ی قوت دکتر سرافراز، رویکرد و اهداف والای انقلابی و یکی از نقاط ضعف ایشان، عدم آشنایی با نظریه ی سازمان و عدم بهره گیری از مشاوران سازمانی بود. نقطه ی ضعف مذکور در بستر تهدیدات محیطی هم چون نبود علم سازمانی متناظر با اهداف انقلابی در فضای علمی کشور و مشکل بودجه، تشدید می گردد و به حالت اضطرار می رسد. در این مقال، نگارنده درصدد واکاوی نقاط ضعف و تهدیدات ذکر شده است. به اعتقاد نگارنده، دکتر سرافراز، همانند برخی مدیران انقلابی، قربانی فقدان علم مدیریت و نظریه ی سازمان انقلابی شد. توضیح این که مدیران انقلابی در صورت ادامه ی روند حاضر، در نظام جمهوری اسلامی ایران، می بایست بین ابزارسازی انقلابی و هم ساز با نظام، استعفا و گوشه نشینی و استحاله ی درونی و غربی شدن یکی را برگزینند. مدیران انقلابی به دلیل پایبندی به ارزش های انقلاب اسلامی، مجاز به بهره گیری از هر ابزاری جهت مدیریت سازمان خود نیستند؛ لذا می بایست تلاش مضاعفی در جهت ابزارسازی بومی و انقلابی نمایند. هرچه در این باره بیشتر جدیت نماید، احتمال به خطا افتادن در عرصه ی عمل و اقدام و افتادن در دام فشارهای کاری کمتر می شود؛ ضمن این که احتمال فرو افتادن در شرایط اضطرار کاهش می یابد. صرف داشتن آرمان های بلند و زیبا هرچند لازم، ولی کافی نیست؛ می بایست آرمان ها به عرصه ی عمل وارد شود و عرصه ی عمل نیز جز با ابزارسازی و ایجاد ابزارهای صالح صورت نمی گیرد: نصیحت اوّل من این است که دولت را، دولت کار و عمل قرار دهید. ببینید عزیزان من! جمهوری اسلامی آمد تا حرف های خوب را به عمل های خوب تبدیل کند؛ والّا همیشه حرفِ خوب می زدیم و بلد هم بودیم. ما در دوران اختناق، آن همه سخنرانی داشتیم؛ نگاه کنید چقدر حرف های خوب در آن ها وجود دارد. در جمهوری اسلامی و حاکمیت اسلام، این حرف ها باید به اعمال خوب تبدیل شود. این اعمال خوب چیست؟ همان عمل صالح است؛ الّا الّذین امنوا و عملوا الصّالحات؛ این ها دیگر خسران ندارند. باید همان ایده ها و آرمان ها و خواسته ها به واقعیت تبدیل شود و تبلور پیدا کند و عملِ صالح شود (حضرت آیت الله خامنه ای، ۵/۶/۱۳۸۰). باید پذیرفت که جامعه ی کنونی، جامعه ای سازمانی بوده و زیست در آن و راهبری آن نیازمند فهم سازمان است. سازمان، موضوع علم مدیریت است و به اعتقاد نگارنده، پاشنه ی آشیل نظام جمهوری اسلامی ایران در عصر حاضر، عدم تولید و تبیین مدیریت هم ساز و هم نوا با مبانی و آرمان های نظام جمهوری اسلامی ایران است. توضیح این که آرمان ها و اهداف نظام، اغلب در حد فلسفه و تئوری بر زمین مانده است و نخبگان نظام، وسیله و ابزاری جهت حمل این آرمان ها و رساندن آن به سرمنزل مقصود طراحی نکرده اند. ماکس وبر، جهت دستیابی به آرمان های سرمایه داری، الگوی بوروکراسی را طراحی و پیشنهاد کرد و نظام جمهوری اسلامی ایران، با آرمان های والا و بزرگ، قصد آن دارد تا با بوروکراسی هم ساز با سرمایه داری به اهداف دست یابد؟! در صورت پافشاری بر بوروکراسی، ناگزیر می بایست یا اهداف انقلاب اسلامی را رها ساخته و یا آن ها را تحریف کرده و هم ساز بوروکراسی و سرمایه داری نماییم. نقص فلسفه ی ما این نیست که ذهنی است - فلسفه طبعاً با ذهن و عقل سروکار دارد - نقص فلسفه ی ما این است که این ذهنیّت امتداد سیاسی و اجتماعی ندارد. فلسفه های غربی برای همه ی مسائل زندگی مردم، کم و بیش تکلیفی معیّن می کند: سیستم اجتماعی را معیّن می کند، سیستم سیاسی را معیّن می کند، وضع حکومت را معیّن می کند، کیفیت تعامل مردم با همدیگر را معیّن می کند؛ اما فلسفه ی ما به طور کلّی در زمینه ی ذهنیّاتِ مجرّد باقی می ماند و امتداد پیدا نمی کند. شما بیایید این امتداد را تأمین کنید و این ممکن است؛ کما این که خود توحید یک مبنای فلسفی و یک اندیشه است؛ اما شما ببینید این توحید یک امتداد اجتماعی و سیاسی دارد (حضرت آیت الله خامنه ای، ۲۹/۱۰/۱۳۸۲). سرافراز مشکل سازمان صدا و سیما را درست تشخیص داد ولی به دلیل بی بهره بودن از علم و ابزارهای سیاست گذاری نتوانست با مشکل به درستی مواجه شود. سرافراز متوجه شد که سازمان، بزرگ و تنبل است؛ اما در راه چابک سازی آن دچار اشتباهات فاحشی شد که او را از پای درآورد. بوروکراسی، موجودی بسیط و تک وجهی نیست که بتوان به راحتی بر آن چیره گشت و اگر بدون آگاهی و مشورت، عزم هماوردی با آن شود، حریف را در زیر پا لگدکوب خواهد کرد . نتیجه این که سرافراز اگرچه مدیری انقلابی بود ولی به دلیل عدم توانایی در سامان دهی سازمان انقلابی و ایجاد ابزارهای صالح نتوانست مدیریت انقلابی و جهادی را متجلی سازد. سرافراز در برابر بوروکراسی غرب بنیاد شکست خورد و البته به مدد روحیه ی خود، استعفا را برگزید. تجربه ی سرافراز می بایست چراغ راه مدیران انقلابی آینده ی نظام و سازمان صدا و سیما شود؛ مدیران می بایست ضمن اخلاص در عمل، در عرصه ی عمل صالح، تکثیر عمل انقلابی و تشریک مساعی از طریق نظریه سازی ، ابزارسازی، گفتمان سازی ، شبکه سازی، کادرسازی در راه نهادسازی و نظام سازی گام برداشته تا بتوانند موانع جذابیت و تکثیر تفکر انقلابی و جهادی را از سر راه برداشته و پیام انقلاب را به اقصی نقاط عالم برسانند. *دکتری تصمیم گیری و خط مشی گذاری عمومی و سیاست پژوه پژوهشکده سیاست پژوهی و مطالعات راهبردی حکمت