پایگاه خبری الف 20 آذر 1395 ساعت 23:00 http://alef.ir/vdcdxx0onyt0x56.2a2y.html?422729 -------------------------------------------------- پیشنهاد کتاب/ «رساله منطقی – فلسفی»؛ لودویگ ویتگنشتاین ترجمه و شرح: سروش دباغ؛ هرمس و مؤسسه حکمت و فلسفه ایران عنوان : فلسفه پس از جنگ دکتر علی غزالی‌فر*؛ 20 آذر 1395 -------------------------------------------------- متن : رساله منطقی فلسفی نویسنده: لودویگ ویتگنشتاین ترجمه و شرح: سروش دباغ ناشران: هرمس و مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، چاپ دوم 1394 305 صفحه، 18000 تومان شما می توانید کتاب رساله منطقی فلسفی را تا یک هفته پس از معرفی با ۱۰ درصد تخفیف از فروشگاه اینترنتی شهر کتاب خرید کنید. *** جنگ جهانی اول رو به پایان است و جهان هنوز در شوک این حادثه هولناک به سر می برد. اوضاع همه چیز به هم ریخته است حتی ناشران. هیچ کس حاضر نیست کتاب یک فیلسوف جوان و گمنام را منتشر کند، هر چند یک رساله بسیار کوچک باشد. بعد از سه سال پیگیری و جواب منفی ناشران، در نهایت با سفارش فیلسوف پرآوازه، برتراند راسل (1872-1970)، رساله منطقی فلسفی چاپ می شود و خود او هم مقدمه مفصلی بر آن می نویسد. یک سال بعد، یعنی در سال 1922، این رساله کوچک به انگلیسی ترجمه می شود؛ زیرا اصل رساله به زبان آلمانی بود. نویسنده آن، لودویگ ویتگنشتاین (1889-1951)، اگرچه به طور کلی در انگلستان رحل اقامت افکند، اما اهل اتریش بود و زاده وین. در جنگ جهانی اول نیز به ارتش اتریش پیوست. در جنگ و خط مقدم جبهه و زیر باران تیر و توپ و گلوله به نوشتن این اثر مشغول بود. وقتی هم که اسیر شد، باز هم کار را ادامه داد و در دوران اسارت خود در ایتالیا آن را به پایان رساند. پس از انتشار این اثر، کم کم توجه بسیاری از اندیشمندان به آن جلب شد و در نهایت غوغایی در جهان افکند. ویتگنشتاین در کنار بزرگ ترین فیلسوفان غربی جای گرفت و این متن مختصر نیز یکی از مهمترین آثار فلسفی در تاریخ فلسفه غرب قلمداد شد؛ به حدی که همگان آن را با عنوان مختصر رساله (Tractatus) می شناسند. هر گاه در فضای فلسفه این واژه کلی شنیده شود، منظور فقط همین اثر ویتگنشتاین است. در مورد اهمیت آن نیز سخنان فراوانی گفته اند؛ برای نمونه یکی از فیلسوفان معاصر این رساله را اوج خلاقیت و نبوغ انسان غربی به شمار آورده است و پیش بینی می کند که تا تمدن غربی برپاست این اثر استثنایی مورد توجه خواهد بود. لذا طبیعی است که هر کجای جهان که فلسفه غربی پا گذاشته باشد، شاهد حضور این رساله باشیم. ایران نیز که همیشه از اندیشه های فلسفی استقبال کرده است، به خوبی پذیرای این اثر فلسفی شد. اواخر دهه شصت دکتر محمود عبادیان فقید این رساله را ترجمه کرد. طولی نکشید که دکتر میرشمس الدین ادیب سلطانی نیز ترجمه دیگری از آن منتشر کردند. ترجمه اول قابل قبول اما فاقد دقت لازم بود. ترجمه دوم بسیار دقیق و فنی صورت گرفت اما به دلیل سبک خاص مترجم نثر سخت و سنگینی داشت و به جز اهل فن کمتر کسی می توانست آن را به راحتی مطالعه کند. به همین دلیل علی رغم وجود دو ترجمه از این اثر، ترجمه دیگری هم لازم بود. دکتر سروش دباغ که در زمینه فلسفه ویتگنشتاین تخصص دارند، تلاش کردند که این خلأ را پر کنند و مانعی را از پیش پای دانشجویان و علاقمندان به این فلسفه بردارند. حاصل کار ایشان کتابی است که هم شامل ترجمه خوب و روان رساله منطقی فلسفی ویتگنشتاین است و هم شرح آن را در بر دارد. بنابراین می توان این اثر را دارای دو بخش کلی دانست: بخش ترجمه رساله و بخش شرح رساله. بخش اول با مقدمه کوتاه مترجم آغاز می شود. سپس مقدمه مبسوط راسل درباره رساله می آید. راسل با گفتن این که رساله مطمئنا شایسته است آن را به سبب گستره و قلمرو و عمقش رویدادی مهم در جهان فلسفی تلقی کرد مقدمه مفصل خود را در باب مفاد، معنا، ارزش و اهمیت رساله آغاز می کند. البته او به برخی از نظریات ویتگنشتاین نقدهایی دارد و ویتگنشتاین هم از این بابت از او دلخور بود و همیشه می گفت که راسل منظور او را درست نفهمیده است، اما مقدمه خود را با این جمله تمام می کند: هیچ فیلسوف جدی ای نمی تواند روا بدارد که از آن غافل بماند. این سخنان راسل فقط یک تعریف و تمجید صرف نیست، بلکه به زودی کاملا درست از آب درآمد. این رساله کوتاه نقطه عطفی در تاریخ فلسفه واقع شد و آن را پس از فلسفه نقدی کانت مهمترین رویداد فلسفی به شمار آوردند که باعث تغییر پارادیم در حوزه فلسفه شد. این رساله کوچک نیز همتراز و در ردیف کتاب بزرگ و سترگ کانت، نقد عقل محض، قرار گرفت. اصل رساله منطقی فلسفی با مقدمه کوتاه، دقیق و پرمغز ویتگنشتاین آغاز می شود که مسائل اصلی آن و روح مباحث آن را به طور موجز و فشرده توضیح می دهد. در ادامه نوبت به ترجمه کامل رساله می رسد که حدود یک سوم حجم کتاب را تشکیل می دهد. قسمت شرح با مقدمه توضیحی شارح شروع می شود. مهمترین مطلبی که شارح در این جا به آن اشاره می کند این است که در میان شارحان فلسفه متقدم ویتگنشتاین سه قرائت از رساله وجود دارد: قرائت استعلایی یا ارتدوکس، قرائت واقع گرایانه و قرائت درمان گرایانه. شارح از بصیرت های همه این قرائت ها استفاده کرده است اما با قرائت اول همدلی بیشتری دارد و حضور آن در شرح رساله بیشتر و برجسته تر است. شارح برای شرح این اثر روش خاصی را در پیش گرفته است. او به جای شرح تک تک بندهای رساله، به شرح موضوعی روی آورده است. او بر این باور است که برای فهم درست و بهتر رساله لازم است چند موضوع اصلی را خوب درک کرد. مهم ترین مواردی که در این زمینه مورد بررسی قرار می گیرند عبارتند از: شیء و امر واقع، نظریه تصویری معنا، سوژه متافیزیکی و سولیپسیسم، زیبایی شناسی و اخلاق، قوانین طبیعت، علیت و استقرا، منطق، صورت کلی گزاره و ریاضیات، صدق، فلسفه، مرگ و معنای زندگی. هر کدام از این موضوعات بخش مستقلی را به خود اختصاص داده اند. همچنین ربط و نسبت آن ها با یکدیگر نیز بررسی می شود. همچنین در شرح رساله از منابع گوناگون فارسی و انگلیسی استفاده شده است. نمایه موضوعی مفصل و بسیار خوبی نیز در پایان کتاب گنجانده شده است که برای پژوهش در باب فلسفه ویتگنشتاین بسیار خوب و مفید است. کسانی که از مباحث مقدماتی و کلی در باب فلسفه متقدم ویتگنشتاین به ستوه آمده اند، این بار کتاب کاملا تخصصی و بسیار خوبی در اختیار دارند. درست است که در باب رساله، شرح های دیگری نیز به زبان فارسی وجود دارد، ولی آن ها ترجمه شده متون انگلیسی هستند که برای مخاطبان دیگری نگاشته شده اند. اما این بار با یک شرح بومی مواجهیم که برای خوانندگان ایرانی به رشته تحریر درآمده است. امیدواریم در مورد سایر متون کلاسیک و دیگر حوزه های فلسفه غرب نیز شاهد چنین آثار بومی خوبی باشیم. این آرزوی دور از دسترسی نیست؛ زیرا رشد و استقبال از فلسفه غرب در کشورمان به حدی رسیده است که اساتید و متخصصان ایرانی بتوانند چنین نیازی را برطرف کنند. * دکترای فلسفه