پایگاه خبری الف 11 شهريور 1395 ساعت 22:02 http://alef.ir/vdcci0q1s2bq4m8.ala2.html?384721 -------------------------------------------------- پیشنهاد کتاب/«نظریه‌ی بی‌کرانگی»؛ سیامک وکیلی؛ آگاه عنوان : آفرینش مجدد زندگی محمدرضا بیات*؛ 11 شهریور 1395 -------------------------------------------------- متن : نظریه ی بی کرانگی نویسنده: سیامک وکیلی ناشر: آگاه، چاپ اول ۱۳۹۴ ۴۰۲ صفحه، ۲۴۰۰۰ تومان شما می توانید کتاب نظریه ی بی کرانگی را تا یک هفته پس از معرفی با ۱۰ درصد تخفیف از فروشگاه اینترنتی شهر کتاب آنلاین خرید کنید. **** حکایت پادشاهی سه پسر خود را برای سرکشی به گوشه و کنار کشور می فرستد. اما به آن ها هشدار می دهد که اگر به دژی به نام هوش رُبا رسیدند، به هیچ وجه به آن نزدیک نشوند. پسرها، سفرشان را شروع می کنند. به نزدیکی دژ که می رسند، کنجکاوی شان گل می کند و آن ها را به درون دژ می کشاند. در آن جا، چهره ی دختری را روی یکی از دیوار های دژ می بینند، که هوش از سرشان می برد و هر سه تایشان را شیدا می کند. بعدش پرس وجو می کنند و می فهمند که این نقاشیِ چهره ی دختر خاقان چین است. و اصلا این نقاشی روزگاری است همه را شیدای خودش کرد. پدرش هم گرفتار این نقاشی شده بود و برای همین هم گفته بود که داخل آن دژ نروند. پسرها، عزم را جزم می کنند که بروند چین و دختر خاقان را از نزدیک ببینند... در دفتر ششم مثنوی آمده است. تا اینجای قصه را داشته باشید و فعلا دست نگه دارید! شاید شما هم متوجه یک چیزی در منطق قصه شده باشید. این که پدر این پسرها هم این نقش را دیده، و تازه معلوم نیست چه کسی و چه زمانی آمده این نقاشی را کشیده است. منظورم این است که آیا واقعا هنوز هم دختر خاقان چین همان شکلی است؟ آیا اصلا زنده است؟ یک اتفاق مهم در این داستان افتاده است. زمان به طور کلی در این داستان حذف شده است. این داستان یکی از نمونه های بی شمار از داستان هایی است که در آن، این اتفاق افتاده است: حذف یا به هم ریختگیِ زمان. اما اصلا خود داستان چیست؟ داستان آفرینش مجدد زندگی است. داستان بازآفرینی خیال انگیز زندگی، براساس خود زندگی است. پس هر داستانی، به نوعی تصور ما از زندگی را دارد نشان می دهد. اما از این باید این را نتیجه بگیریم که در میان گذشتگان ما، زمان به هم ریخته بوده است؟ این پرسشی است که کتاب حاضر طرحش می کند. نخست، نویسنده ی کتاب سعی می کند این پرسش را به خوبی مطرح کند و ابعادش را روشن نماید، و سپس آرام آرام آن را به پاسخ برساند. برای حل این مسئله، نویسنده رفته است سراغ مکان. او معتقد است این به هم ریختگی ها در زمان، ناشی از تصور ما از مکان است. همه چیز برمی گردد به مکان. و برای همین، شروع می کند به تأمل درباره ی مکان. در نظر او، مکان، حقیقت بنیادی تر و عینی تر است. گویی زمان قابل تحویل به مکان است. به عبارتی دیگر، زمان متری ذهنی است برای اندازه گیری مکان. اما مکان چیست؟ مکان احتمالا جایی در هستی است. اما هستی چیست؟ هستی، عین شدن است. ذات هستی، استعلا و فراروی از خود به سمت جلو است. این استعلا و شدن، ذات هستی، زندگی ما و در نتیجه داستان است. و این استعلا، چهار قانون دارد: فاصله، رهش، چگونگی و جایگاه. اما منظور از این چهارتا چیست؟ در هر حرکتی، یک مبدأ و منتهایی قابل فرض است. آنچه میان این دو است، همان فاصله است. رهش هم همان شدن و استعلا است. چگونگی هم شیوه و روش این پیمایش و شدن است. جایگاه نیز هویت کنونی حرکت کننده است. بخش اول (یا به قول نویسنده، کتاب یکمِ) این کتاب، که مکان نام دارد، به توضیح این چهار قانون می گذرد. این ها، ابعاد موضوع مکان مندی هستند که باید درباره ی هستی و زندگی ما، و در نتیجه در داستان تکلیفشان روشن شود. لذا نویسنده، به تفصیل سعی می کند این ها را توضیح بدهد. و از این رو حدود نیمی از کتاب، به این موضوعات اختصاص داده شده است. نویسنده در این بخش توضیح می دهد که مکان چگونه می تواند یک حقیقت بنیادین باشد. و هم چنین زمان هم چگونه برساخته ی ذهن ما براساس تصورمان از مکان است. اما در بخش دوم (یا به قول نویسنده، کتاب دوم)، که فضامکان نام دارد، نویسنده می خواهد زمان را هم وارد بازی کند. حال که واقعیت بنیادین فقط مکان است، زمان تکلیفش چیست؟ در فصل اول این بخش، نویسنده می خواهد نشان دهد که اگر زمان حقیقت داشت و صرفا برساخته ی ذهن نبود، چه اتفاقی می افتاد. سپس در فصل بعدی به این می پردازد که زمان واقعی نیست، معنایش چیست و چه نتیجه ای در پی دارد. و در فصل بعدش، توضیح می دهد که با این تصور از زمان، هستی و زندگی چگونه هستند؟ و به عبارت دیگر، گذشته، حال و آینده درباره ی آن ها، دقیقا چه معنایی دارد؟ در فصل پایانی این بخش، نویسنده می رود سراغ داستان. زمان به طور خاص در داستان از چه قرار است. او انواع زمان گذاری هایی را که در داستان قابل تصور است، بیان می کند. و بعد نشان می دهد که کدام یک را می توان در داستان به کار برد. او معقتد است وقتی داستان نه یک رونوشت از واقعیت، بلکه آفرینش هنریِ دوباره ی آن است، پس زمانِ داستان در حالت عادی، زبان هنری یا حقیقی است. ظاهرا نویسنده، در این کتاب سعی دارد یک نظریه درباره ی زمان بدهد. نظریه ای که با توضیحی درباره ی مفهوم مکان در هستی شروع می شود و سپس به تبیین مفهوم زمان در هستی، زندگی ما و در نهایت داستان می انجامد. او در مقدمه اش می گوید: هر نظریه یک دیدگاه کلی است با پایه های منطقی نیرومند که به دانشمندان خوراک آزمایش و پژوهش می دهد. از دیگرسوی، هر نظریه واژگان و اصطلاحات ویژه ی خود را دارد و گاه به واژه ها و اصطلاحات نوتری هم نیازمند است تا بتواند خود را توضیح دهد. این نظریه نیز از این کارکرد دور نیست. نویسنده بحثی فلسفی را پیش می کشد تا درک ما را از دو مفهوم مهم فلسفی روشن کند. روش استدلالی او، به نوعی از راه ایضاح مفاهیم و تأمل در آن ها و لوازمشان است. هم چنین گاه بحث را با استناد به داستان ها و اسطوره ها پیش می برد. شاید فکر کنید با یک کتاب فلسفی متعارف سر و کار دارید. ولی به هیچ وجه این طور نیست. نویسنده برای نوشتن این کتاب، نه به سنت فکری-فلسفیِ اسلامی-ایرانی، و نه به سنت فلسفیِ غربی و شرقی، هیچ نظری نداشته است. گویی مستقلا و خودبنیاد، و فقط با ارجاع به داستان های ادوار مختلف تاریخی قرار است این مسئله ی فلسفی را به سامان برساند. شاید یکی از نکاتی که درباره ی این کتاب خوب است اشاره شود، نثر کتاب است. نثر کتاب، نثر متفاوتی است. البته در این معرفی و مجال مختصر، سعی شد که با بیانی آشناتر، راهی برای آغاز کتاب هموار شود. اما نویسنده در موارد بسیاری سعی می کند از واژه های ایرانی بهره بگیرد. علت اصلی اش هم این است که عمدتا این واژه ها را برای بیان مقصودش دقیق تر می بیند. البته نویسنده در تمام موارد واژه های کمتر آشنا را توضیح می دهد تا مخاطب بتواند با او همراهی کند. هم چنین در تمام موارد در پانوشت وجه انتخاب واژه های جدید را هم بیان می کند. و باید گفت که این کارها، در حدی است که مخاطب را آزرده نکند. نویسنده سعی می کند مخاطب را تا پایان راه همراه خودش نگه دارد. این کتاب، در دو بخش (کتاب) نوشته شده است. در پایان هم نویسنده اصطلاح نامه ای را تعبیه کرده است تا تعابیر و کلمات مهم و جدید را در نظریه اش توضیح بدهد. در کل، این کتاب برای کسانی که می خواهند کمی عمیق تر درباره ی داستان، به خصوص زمان و مکان در داستان (و حتی زندگی) تأمل کنند، احتمالا جالب خواهد بود. هم چنین می تواند برای کسانی که علاقه به یک بحث فلسفی درباره ی زمان و مکان دارند، قابل استفاده باشد. * کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی