پایگاه خبری الف 31 ارديبهشت 1396 ساعت 12:42 http://alef.ir/vdcb0aba8rhbz5p.uiur.html?474261 -------------------------------------------------- عنوان : الکترونیک شدن انتخابات، سود یا ضرر؟ / بی‌نظمی در انتخابات تهران؛ نتیجه حرفه‌ای نبودن -------------------------------------------------- متن : داتیکان نوشت: تقریباً حوالی ساعت یازده شب بود که هنوز صفوف طولانی شعب اخذ رای را مشاهده می کردیم. برخی می گفتند سه چهار بار آمده ایم اما نتوانستیم رای بدهیم. از همین رو با دکتر مختاری استاد حقوق عمومی و متخصص نظام های انتخاباتی مصاحبه ای را ترتیب دادیم. در این مصاحبه به واسطۀ مسائل انتخاباتی، در مورد الکترونیک شدن انتخابات؛ حرفه ای شدن جریان اجرای انتخابات؛ و شاخص های توزیع شعب و صندوق های رأی با دکتر مختاری گفت و گویی را ترتیب دادیم. الکترونیک شدن انتخابات به چه معنا است و مزایا و معایب آن چیست؟ انتخابات یک فرآیند است که بخش های مختلف مدیریت انتخابات، نظارت انتخابات، طراحی صندوق رای، حوزه های رای، ورقه رای، نحوه اخذ رای و ... را شامل می شود. هرکدام از اینها می تواند الکترونیک باشد یا نباشد. وقتی می گوییم الکترونیک کردن انتخابات حداقل ده تا بیست فرآین است که می تواند الکترونیک شود. شمارش آرا، تجمیع آرا، ثبت نام از رای دهنده، احراز هویت رای دهنده و هرکدام از اینها میتواند الکترونیک باشد یا دستی باشد. انتخاباتی که دیروز انجام شد بیشتر فرآیندهایش الکترونیک است؛ اخذ رای است که دستی انجام می شود. اگر دقت کرده باشید حتی فرآیند ثبت نام از رای دهندگان هم الکترونیک است. اما درمورد معایب و محاسن انتخابات الکترونیک باید گفت که دنیا دارد به سمت الکترونیک شدن می رود. کاغذ زیادی در روش مکانیکی مصرف می شود و وقت زیادی صرف می شود؛ دنیا دیگر پذیرش روش های غیر الکترونیک را ندارد. مثل موبایل است؛ موبایل بحث های زیادی دارد که خوب است یا بد است؛ ضرر دارد یا ندارد اما با همۀ اینها دنیا به سمت موبایل رفته است و برنمی گردد. یعنی سعی می شود که عیب هایش برطرف شود وگرنه برگشتی از موبایل وجود نخواهد داشت. آیا روش الکترون اخذ رای مانند فرایند مکانیکی آن شاخص شفافیت را تأمین می کند؟ هرچه بیشتر الکترونیکی کردن را مجبوریم داشته باشیم. وجود کارت ملی هوشمند نیز وجود دارد و به الکترونیک شدن انتخابات کمک می کند. در خیلی از کشورها از همین کارت ملی هوشمند برای انتخابات استفاده می شود. این الکترونیک بودن کارت ملی فرآیند انتخابات را به مراتب کوتاه تر می کند. همچنین، یکی دیگر از عوامل، استفاده گسترده از فضاهای مجازی و اینترنتی در ایران است. این دو امر امکانات زیرساختی و آموزشی الکترونویکی مردم را تأمین می کند. این را مقایسه کنید با کشورهای جهان سومی که اینترنت نیست و دسترسی پایین است با کشوری که این زیرساخت ها وجود دارد. اما مهمترین ایرادهایی که به الکترونیکی کردن می گیرند بحث حضور نمادین در فرایند انتخابات که مهمترین روش اعمال حق حاکمیت سیاسی و شفافیت است. در کشور ایران این حضور بسیار مهم است. این درحالی است که مردم می توانند با یک اس ام اس رای بدهند؛ اما در نظام سیاسی ایران این حضور اهمیت دارد. اما بحث دیگر، شفافیت و اعتماد به رای است. حتی اگر در یک انتخابات اعتماد مردم به دستگاه اجرای انتخابات بالا باشد و در عین حال انتخابات از طریق اس ام اس یا اینترنت انجام شود، معلوم نیست که خیلی به نتیجه انتخابات اعتماد کنند. اما وقتی که مردم وارد شعب اخذ رای می شوند و پای صندوق رای می روند آن رایی که می دهند نوشته شده است و اگر اختلافی ایجاد شود می توانند آن رای را مجددا بخوانند. یک مقداری میزان اعتماد به این نوع رای گیری بالاتر است. در ایران هم این دو ملاحظه وجود داشت و به همین دو دلیل به انتخابات الکترونیک تمایل زیادی نشان داده نشد. حتی در آمریکا که که از نظر الکترونیک کشور پیشرفته ای است نیز هنوز رای گیری مکانیکی حاکم است؛ گرچه ایالت به ایالت فرق می کند. در امریکا رای الکترونیکی نمی دهند رای مکانیکی می دهند و اینطور نیست که روی کاغذ بنویبسند بلکه از کارت-پانچ استفاده می کنند. کارت- پانچ کارتی است که آن کاندیدایی که می خواهید انتخاب بکنید جلوی اسمش را با دستگاه سوراخ می کنید. امتیازی که دارد این است که سریع تر خوانده می شود. در پیشرفته ترین کشورهای دنیا از روش های مکانیکی استفاده می شود. مانند فرانسه و ترکیه. آیا با توجه به اینکه نیروهای اجرای انتخابات از طریق نیروهای غیر حرفه ای مانند آموزش و پرورش انتخاب می شوند نباید به سمت حرفه ای شدن آنها پیش رفت؟ کسانی که در شعب و پای صندوق هستند از چند گروه اند. عده ای نمایندگان کاندیداها هستند که صرفا فرایند اخذ رای را مشاهده می کنند. نمایندگان هیات های اجرایی هستند که برای وزارت کشور کار می کنند. عده ای هم نمایندگان هیات نظارت اند که برای شورای نگهبان کار می کنند. میزان حرفه ای بودن این نیروها متفاوت است. افرادی که پای صندوق ها می ایستند از نظر حرفه ای نسبت به نیروهای سطح فرمانداری، استانداری و کشوری از سطح پایین تری برخوردار اند. به دلیل گستردگی کار که هزاران شعبه در کشور وجود دارد و به دلیل اینکه مردم خودشان در این فرآیندها شرکت داشته باشند این امر اجتناب ناپذیر است و همۀ دنیا اینچنین است و از مردم برای این کارها کمک می گیرند. طبق قانون انتخابات جدید سی نفر معتمد محلی نیز به این شعبه ها افزوده شده است و کارهای نظارتی هم انجام می دهند. هرچه قدر که برگذارکنندگان انتخابات آموزش دیده تر باشند کار بهتر انجام می شود. اما اشتباهاتی را هم در کار این افراد مشاهده می کنیم. اما نمی توانیم این تعداد کارمند در وزارت کشور داشته باشیم. این افراد باید از مردم باشند که هم خودشان در این فرآیندها مشارکت داشته باشند تا اعتمادشان بالاتر رود؛ بدانند که کار در دستان خودشان است و طبیعت دموکراسی همین است ضمن اینکه از نظر حرفه ای و لجستیک نیز حضور این همه آدم حرفه ای امکان پذیر نیست. اما این افرادی که برای اجرای فرآیند شعبه های اخذ رای انتخاب می شوند باید بی طرف باشند یا اگر طرفدار کاندیدا یا گروهی هستند، در درون شعبه بین طرز فکرهایی که وجود دارد تعادلی وجود داشته باشد. مثلا اگر بخواهند هزار نفر از نیروهایی انتخاب کنند که متعلق به جریان های سیاسی باشند باید از تمامی گروه های فکری و سیاسی انتخاب شوند. آیا در اجرای فرایند انتخابات می توان از قوای نظامی و انتظامی استفاده نمود؟ برای امنیت فضای انتخابات از نیروهای انتظامی استفاده می شود اما در فرآیند اجرا استفاده نمی شود. چراکه خطر آن از امتیازش بیشتر است. اینکه از یک معلم استفاده شود این خطر وجود ندارد که انتخابات را تحت کنترل خود بگیرد؛ اما نیروهای نظامی این خطر را دارند و نمی توان اجرا را به آنان سپرد. آن هم نیروهای نظامی که در عین اینکه آنان را از دخالت منع می کنند اما باز دخالت می کنند؛ حال چه رسد به اینکه رسما اجرای انتخابات را به آنها بسپاریم و این خیلی خطرناک است. هیچ کجای دنیا من ندیده ام و نه شنیده ام که اینطور باشد. در برخی کشورها حتی قوای نظامی حق رای هم ندارند. یعنی نه تنها نمی تواند انتخابات برگذار کند بلکه حق رای هم ندارد. شاخص های توزیع شعب و صندوق های اخذ رای چیست؟ از نظر شاخص توزیع انتخابات های مختلف فرق دارند. انتخابات ریاست جمهوری که همه شهروندان هر کجای کشور که رأی دهند فرقی ندارد یک حکایتی دارد و انتخاباتی که شهروندان با توجه به اینکه در کجای کشور زندگی می کنند باید در جای مشخصی رای دهند.ر ما البته یک نظام خوب مربوط به ثبت نام رای دهنده نداریم. رای دهنده باید بر اساس اقامت گاهش ثبت نام کند. مثلا رای دهنده ای که ساکن تهران است فقط برای انتخابات شورای شهر تهران بتواند رای دهد. در اینجا دقتی که در این صندوق ها وجود دارد بیشتر از تعادل جمعیتی است که در انتخابات ریاست جمهوری وجود دارد. توزیع شعب و صندوق در انتخابات ریاست جمهوری بر اساس تعادل جمعیتی است. یعنی رای دهنده بتواند به نزدیکترین شعبه دسترسی داشته باشد و رای دهد. و هیچ شهروندی کار آنقدر برایش سخت نباشد که از رای دادن منصرف شود. این توزیع بر اساس فرمول های جمعیتی و شاخص های جغرافیایی که وزارت کشور بکار می گیرد، انجام می شود. برداشت شما از توزیع صندوق ها در انتخابات ریاست جمهوری چیست؟ این را باید کارشناسان بررسی بکنند ولی چیزی که ما فهمیدیم حوزه ها شلوغ بود. حتی تا ساعت یازده شب هم به دلیل صفوف طولانی برخی نتوانستند رای دهند. البته یک مقدار پیشبینی این امر دشوار است که میزان مشارکت چقدر خواهد بود. در کشورهایی که سابقه طولانی دموکراسی را دارند و انتخابات به نحو حرفه ای انجام می شود تعدادی آدم هستند که دست اندر کار مطالعه، بررسی و ارزیابی انتخابات اند. مرحله به مرحله افکارسنجی و آمارگیری می کنند. از شروع انتخابات تا روز رای گیری نظرسنجی و آمارگیری می کنند. به این امر می گویند: EXIT POLL . تشکیلات دولتی و بخش بزرگی از سازمان های غیر دولتی متصدی این کار اند. اما در ایران سازمان های غیر دولتی در حوزۀ افکارسنجی و آمارگیری انتخاباتی خیلی اجازه فعالیت ندارند.