پایگاه خبری الف 20 فروردين 1396 ساعت 13:20 http://alef.ir/vdcamwnyu49nii1.k5k4.html?460652 -------------------------------------------------- راهنمای کتاب/«مثل فیلسوف نوشتن»؛ اِی. پی. مارتینیک؛ فاطمه مینایی و لیلا مینایی؛هرمس عنوان : چگونه یک مقاله فلسفی بنویسیم؟ سید محمدجواد حسینی*؛ 20 فروردین 1395 -------------------------------------------------- متن : مثل فیلسوف نوشتن نويسنده: اِی. پی. مارتینیک مترجمان: فاطمه مینایی و لیلا مینایی ناشر: هرمس، 1395 چاپ دوم 305 صفحه، 21000 تومان شما می توانید کتاب مثل فیلسوفان نوشتن را تا یک هفته پس از معرفی با ۱۰ درصد تخفیف از فروشگاه اینترنتی شهر کتاب خرید کنید. **** فلسفه گاهی آزاردهنده است. با این گفته کسانی هم رأی هستند که با فلسفه به طور جدی مواجه شده اند، آن را پیگیری می کنند و سعی دارند آن را چراغ راه خود قرار دهند. آزاردهندگی فلسفه از سختی آن ناشی می شود. سختی آن از جهت های مختلفی قابل تحلیل و توضیح است، ولی آنچه اکنون مورد نظر من است آن است که فلسفه به همه چیز سرک می کشد و بنیادین ترین پیش فرض ها را مورد واکاوی قرار می دهد. این امر به هیچ وجه با طبع آسوده طلب انسان سازگار نیست. چه کسی باورش می شود که فلسفه به این هم می پردازد که چگونه باید فلسفی نوشت؟ این پرسش برای کسانی که فلسفه را جذاب و شیرین می دانند احتمالا عجیب به نظر می رسد، چرا که پاسخ این پرسش را واضح تلقی می کنند. همین تلقیِ وضوح نشان دهنده عدم ورود جدی آن ها به حریم فلسفه ورزی است. واقعیت این است که بین فیلسوفان درباره نوشتنِ فلسفی هم اختلاف نظر وجود دارد. این اختلاف ناشی از سلیقه و دلبخواهی نیست. بلکه ناشی از اختلافی است که در مبانی بنیادین تر فلسفی آنان وجود دارد. فیلسوفانی بوده اند که از تنگنای زبان می نالیده اند و ظرف زبان را برای بیانِ واقعیت مناسب نمی دیدند. برخی دیگر سعی داشتند زبان را برای بیانِ واقعیت اصلاح کنند و برخی دیگر هم دل مشغولی زبان را نداشته و به آن بی توجه و بی رغبت بوده اند. این مسائل به ما نشان می دهند که نوشتنِ فلسفی هم می تواند خود یک موضوع فلسفی باشد. البته باید گفت کتاب پیشِ رو به هیچ وجه بحثی فلسفی در مورد نوشتنِ فلسفی نیست. به عکس، قرار است به صورتی کاملا آموزشی و به دور از این نزاع های ملال آور و آزاردهنده به دانشجویی که قرار است مقاله ای فلسفی (یا حتی اعم از آن، مقاله ای نظری و استدلالی) بنویسد، توضیح بدهد که چگونه این کار را انجام دهد. اما ضروری است که دانسته شود این کتاب فقط بر اساس یکی از رویکردهای ممکن نوشته شده است. این امر به ما کمک می کند که پس از آشنایی با این رویکرد، پیِ رویکردهای دیگر هم برویم. به عبارت بهتر به ما کمک می کند که با این مساله هم فلسفی برخورد کنیم. هدف این کتاب این است که به مخاطب خود آموزش دهد که چگونه اندیشه روشن و همچنین زبانی روشن در هنگام نوشتن داشته باشد. به همین دلیل مقدمه نویسنده با این نقل قول از نیچه آغاز می شود: آنان كه مي دانند عميق اند مي كوشند تا به روشني سخن گويند. آنان كه مي خواهند عميق بنمايند مي کوشند مبهم باشند. بر این اساس به نظر نویسنده نوشته ی خوبِ فلسفی نوشته ای است که روشن، موجز و دقیق باشد. یکی از مترجمان هم که با نویسنده در این باب هم رای است در جایی گفته بود: احتمالاً چند پيش فرض نادرست باعث شده كه آموزش نگارش فلسفي در ميان ما رايج نباشد. پيش فرض اول اين است كه نويسنده قريحه لازم را دارد و نويسندگي آموختني نيست. پيش فرض دوم هم اين است كه اگر شخصي افكار فلسفي باارزشي داشته باشد بدون اكتساب و ممارست مي تواند آن را بيان كند. البته يك پيش فرض ديگر نيز وجود دارد و آن اين كه ماده فلسفه اساساً سخت است و بنابراين تلاش براي بهتر نوشتن ثمري ندارد. حاصل همه اين پيش فرض ها اين است كه ما با مقاله ها و نوشته هاي ضعيف روبه رو مي شويم و با تحصيل كرده هايي ناتوان از بيان دانسته ها مواجهيم به شكلي كه حتي در مجله هاي علمي و پژوهشي مقاله هايي منتشر مي شود با اشكالات اساسي از لحاظ اسلوب صورت و نوشتن. البته اغلب اين دست مطالب از نظر محتوا هم حرف هاي شایان توجهي براي گفتن ندارند. در واقع اثر پیشِ رو کتابی است که سعی دارد مهارتی به مخاطبان خود آموزش دهد؛ مهارت نوشتن مقاله فلسفی است. پس برخلاف آنچه ممکن است تصور شود کتاب نه تنها فلسفی نیست بلکه جزو کتب کاربردی محسوب می شود. در زبان فارسی کتاب هایی که به صورت کاملا عینی و دانشگاهی و با پرهیز از بحث های انتزاعی به دانشجویان توضیح بدهند که چگونه مقاله بنویسند، بسیار کم یاب است. چنین کتاب هایی برای دانشجویان فلسفه به مراتب کمتر است. این کتاب توسط آقای مارتینیک نوشته شده است. ایشان استاد فلسفه دانشگاه تگزاس و متخصص در تاریخ فلسفه جدید و فلسفه زبان و مخصوصا توماس هابز هستند. لذا از نکات مثبت کتاب این است که توسط یک استاد فلسفه نوشته شده است. این کتاب قصد دارد چگونگی نوشتن مقاله فلسفی را بیان کند. بنابراین همان طور که در مقدمه کتاب تصریح شده، این کتاب به اشکال دیگر نوشته فلسفی نمی پردازد. نوشته های فلسفی می توانند به صورت گفتگو (مانند افلاطون)، نمایشنامه (مانند سارتر)، داستان (مانند کامو) و یا حتی شعر (مانند لوکرتیوس) باشند. البته لازم به ذکر است که گونه مقاله، ساده ترین و رایج ترین و به تبع ضروری ترین شکلِ نوشتن فلسفی برای دانشجوی فلسفه است و از همین روی یادگیری آن برای دانشجوی فلسفه اولویت دارد. این اثر هشت فصل و شش پیوست را در خود جای داده است. فصل اول کتاب به دو مفهوم نویسنده و مخاطب می پردازد که در یک مقاله فلسفیِ دانشجویی به ترتیب همان دانشجو و استاد است. این تناظر، تبعاتی به همراه دارد که در این فصل به بحث گذاشته می شود. فصل دوم سعی دارد برخی مفاهیم منطقی و مخصوصا مفهوم استدلال را برای مخاطب خود روشن کند. این فصل شبیه برخی مطالب کتاب های تفکر نقدی است. مولف، فصل سوم را قلب کتابش می داند. این فصل متکفل پرداختن به ساختار و چارچوب مقاله است. فصل چهارم به "نوشتن" می پردازد. در این فصل نویسنده سعی دارد که فنون نوشتن را به خواننده آموزش دهد. این فصل بسیار کاربردی است. فصل پنجم هم به نحوی به منطق می پردازد، اما این بار فقط به مفاهیم و شیوه های منطقی ای که به کار تحلیل می آیند، می پردازد؛ مانند استدلال ذوحدین و برهان خلف. فصل ششم سعی دارد به محتوای مقاله بپردازد و لذا از مسائلی همچون اثبات و مراجع بحث می کند. فصل هفتم نیز سعی دارد برخی نکات در مورد مسائلِ صوری مقاله نویسی را به خواننده یادآوری کند. فصل آخر هم درباره برخی نکات اساسی است که در مورد محتوای مقاله باید رعایت کرد. شش پیوست این کتاب هم به ترتیب به چگونگی نوشتن مقاله در حداقل زمان موجود، چگونگی درس خواندن برای امتحان، یادداشت ها و ارجاعات، منابع فلسفی در اینترنت، ملاک نمره دادن به یک مقاله و فهرستی از اصطلاحات فلسفی می پردازد. از دیگر خصوصیت های این کتاب آن است که در اکثر فصل ها تمرین دارد و این فرصت را برای خواننده فراهم می کند که خود را محک بزند و میزان یادگیری خود را بیازماید. علاوه بر این، کتاب مملو از مثال هایی است که خواندن و یادگیری مطالب را برای خواننده آسان تر می کند. در پایان باید تصریح کرد که کتاب پیشِ رو یکی از بهترین آثاری است که در مورد آموزش نوشتن یک مقاله فلسفی به دانشجویان، در زبان فارسی وجود دارد. لذا این کتاب به تمام کسانی که مایل اند این مهارت را بیاموزند توصیه می شود. *کارشناس فلسفه و کلام اسلامی