پایگاه خبری الف 11 دی 1395 ساعت 16:40 http://alef.ir/vdcaewnyu49ne61.k5k4.html?430132 -------------------------------------------------- عنوان : کالبد شناسی مفهوم فتنه سید مسعود شهیدی/11 دیماه 95 -------------------------------------------------- متن : در قرآن ده ها بار کلمه فتنه و مشتقات آن با معانی مختلف به کار رفته، بخشی ازاین آیات، مربوط به توطئه هائی است که از سوی دشمنان علیه پیامبران الهی به ویژه پیامبربزرگوار اسلام (ص) صورت گرفته.آیه های" وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ" و " الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ ۚ " و" وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ " و " الْفِتْنَةُ أَكْبَرُ مِنَ الْقَتْل " ، از این گونه آیات اند که مربوط به زمان فتح مکه اند و قرآن با صراحت اهمیت فتنه و تکلیف مسلمانان با فتنه و فتنه گران را روشن کرده است. در آن زمان، فتنه گران بزرگ، دشمنان بیرونی امت اسلامی بودند. اما در حکومت پنج ساله امیرمؤمنان (ع) چهره جدید و خطرناک تری از فتنه شکل گرفت و آن، فتنه، در درون امت اسلامی و از سوی بزرگان جامعه اسلامی و شخصیت های تراز اول با سوابق درخشان و خدمات بزرگ بود. این فتنه گران جدید به دلیل ظاهر اسلامیشان و خدمات گذشته شان، توانستند به سادگی جمعیت بزرگی از مسلمانان ساده لوح و فریب خورده را زیر پرچم خود گرد آورده، جنگ های جمل، صفین و نهروان را از درون به جامعه اسلامی تحمیل کنند . تمام دوران پنج ساله حکومت آن حضرت در مقابله با فتنه گران درون امت اسلامی گذشت.به همین دلیل، در خطبه ها، نامه ها و حکمت های نهج البلاغه، مجموعه ی گرانبهائی از سخنان دقیق و روشن، در مورد فتنه های داخل جامعه اسلامی وجود دارد که تصویری شفاف، از فتنه،علل فتنه، عوامل فتنه و راه های مقابله با فتنه ارائه می دهد. سالروز 9 دی، سالروز قیام پرشور ملت ایران علیه فتنه 88، فرصت مناسبی است برای مرور برخی از حکمت های این دریای معرفت، تا راهنما ئی باشد برای راهجویان . آن حضرت قبل از قبول حکومت، طی سخنانی، ویژگی های فتنه جدید را بیان کرده اند : فتنه هائی در راه است که بیعت ها را متزلزل میکند، پیمان ها ی استوار را می شکند و ابرهای تیره اش، چهره افق حقیقت را می پوشاند (خطبه92 نهج البلاغه ). در آغاز جنگ جمل فرمودند : جبهه فتنه، خود را به لباس دین و ایمان در آورده و با تظاهر به ایمان، مردم را گمراه و در دریای شبهات غوطه ورمیکند (خطبه 151). درجنگ جمل فرمودند : فتنه در زیر چادری از دین پنهان است ( خطبه 4 ). در پایان جنگ جمل فرمودند، در فتنه، حق و باطل بر مردم مشتبه می شود... اگر حق از باطل جدا و خالص می شد زبان فتنه گران کوتاه می شد. پس از جنگ نهروان فرمودند : فتنه ها وقتی رو می آورند، به حق شباهت دارند و شناخته نمی شوند و لی چون می گذرند حقیقت آشکار می شود ( خطبه 93) . در جنگ صفین فرمودند، قلب هائی پس از استواری می لغزند، مردانی پس از سلامت گمراه می شوند و عقائد محکمی دچار شک و تردید می شود (نامه 32 ). اگر حق و باطل مخلوط نمی شد، حق بر طالبان حق پوشیده نمی ماند....قسمتی از حق و قسمتی از باطل را به هم می آمیزند و آنجا است که شیطان بر دلها چیره می گردد (خطبه 50) . آن حضرت، با صراحت، هدف اصلی و پنهانی فتنه را که درپشت پرده دینمداری پنهان است، بازگشت از سنت های دینی، به سنت های جاهلیت معرفی کردند (نامه 32). باور چنین حقیقتی که برخی از بزرگان اسلام در صدد بازگشت به دوران جاهلیت اند، برای مردم بسیار دشوار بود. امیر مؤمنان (ع) هرگز با مشاهده ظاهردینمدار فتنه گران، که گاه سابقه داران در اسلام و جهاد بودند و گاه عالمان،عابدان و قاریان قرآن، دچار تردید نشده و فتنه گران را که رهبران آنها صحابه بزرگ پیامبر(ص) بودند با صراحت " حزب الشیطان " نامیدند (خطبه 10). واژه حزب الشیطان، فقط در یک آیه قرآن آمده : " اِسْتَحْوَذَ عَلَيْهِمُ الشَّيْطَانُ فَأَنْسَاهُمْ ذِكْرَ اللَّهِ أُولَئِكَ حِزْبُ الشَّيْطَانِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ ". شیطان بر دلهای آنان حاکم شده و خدا را از یاد آنها برده ، آنان حزب شیطانند و بدانید که حزب شیطان زیانکاران دو عالمند . تفسیر المیزان با توجه به آیات قبل و بعد، میگوید ايـن آيـات سرگذشت دسته اى از منافقين است كه پنهانی با يهود دوستى و مودت و بـا خـدا و رسـولش دشـمنى داشتند، و خداوند ايشان را به خاطر همين انحراف مذمت نموده و به عذاب تهديد مى كند، تهديدى بسيار شديد. و در آخرین آیه با قاطعیت اعلان می کند هرکس با دشمن خدا و رسول دوستی دارد، قطعا ایمان ندارد و به عنوان حكمى قطعى و همیشگی مى فـرمـايد، ايمان به خدا و روز جزا هرگز نمى گذارد انسانى با دشمن خدا و رسول دوستى كـنـد . آن حضرت، در خطبه 151 فرموده اند خوی ستمگری فتنه گران موجب می شود برای رسیدن به اهداف خود حتی از ریختن خون بیگناهان و لگد مال کردن مردم مظلوم ابائی نداشته باشند . در مورد علت اصلی رو آوردن برخی از بزرگان اسلام وسران نظام اسلامی به ورطه فتنه و علت این تغییر باور نکردنی ، آن حضرت در خطبه شقشقیه، دنیاطلبی و هواپرستی را عامل اصلی معرفی میکنند و می گویند دنیا و زیور دنیا چشم های آنها را خیره کرده، سپس با تأکید بر آیه " تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا ۚ " برتری جوئی و جاه طلبی بزرگان را عامل پدید آمدن فتنه ها معرفی میکنند . در مورد نحوه دین داری فتنه گران دنیاطلب، به عمار فرمودند، آنها از دین به همان اندازه که برای دنیاطلبی آنها لازم است بر می گیرند و بقیه حقایق دین را عمدا بر خود پوشیده نگاه میدارند( خطبه 405). در خطبه 151 در مورد آثار مخرب فتنه فرمودند در جریان فتنه، با ایجاد شدن شبهه ها، و مشتبه شدن حق و باطل بر مردم، افراد زیادی دچار شک و تردید شده، از جبهه حق ریزش میکنند و به جبهه باطل می پیوندند. در خطبه 14 فرموده اند، فتنه، عقل های سست را تحت تأثیر قرار می دهد و دچار شبهه می کند و لذا کاهنده ی حکمت و عقل و خردورزی است . سپس تأکید می کنند درهنگام فتنه، عقل های ضعیف و ذهن های سطحی نگرو ضمیرهای ساده، اصلی ترین طعمه های فتنه گران هستند. بهانه های دروغین برای شروع هر فتنه ای لازم است تا احساسات ساده لوحان را برانگیزد. بهانه ، در هر فتنه، نقش حیاتی ایفا میکند . در جمل و صفین، خونخواهی عثمان بهانه بود. حضرت در خطبه 22 فرموده اند آنها انتقام خونی را می خواهند بگیرند که خود ریخته اند واز من گناهی سراغ ندارند . در نهروان ، پذیرش حکمیت از سوی حضرت علی (ع) بهانه بود، در حالی که آنها خود حکمیت را بر آن حضرت تحمیل کرده بودند. بهانه های دروغین و عوام فریبانه، هیزمی است که آتش فتنه را روشن میکند. نقش آقازاده ها دربرافروختن فتنه ها و نقش آنها در ساقط کردن شخصیت های بزرگ و تراز اول اسلام، نقشی تاریخی است. حضرت علی (ع) در حکمت 453 فرموده اند زبیر، زمانی مثل سلمان از اهلبیت (ع) شمرده می شد. زبیر همواره منا اهل البیت بود تا آنکه فرزند نامبارکش عبدالله پا به جوانی گذاشت. عبدالله سبب شد، دنیا و آخرت زبیر و همه افتخارات او به باد فنا رود. امیرمؤمنان (ع) راه های رهائی از فتنه را در درجه اول، پرهیز از ثروت های حرام و لقمه های حرام دانسته اند (خطبه 151 ). ثروت حرام و شکمهای پر شده از حرام، لاجرم انسان را و خانواده اش را به جبهه حرام می کشاند. پس از آن، بر بصیرت افزائی تأکید کرده اند، تا انسان ها، قدرت تشخیص حق و باطل را بیابند . بصیرت دینی، بصیرت سیاسی، روشن بینی و عمق نگری. آن حضرت در نامه 32 فرموده اند فقط " اهل البصائر " رها شونده از فتنه ها هستند . در خطبه 38 بصیرت را موجب رهائی از جهل، شک، تردید و ایجاد کننده یقین در قلب دوستان خدا دانستند . در خطبه 4 ، طریق نجات ازگرداب فتنه را پیوند با امامت و ولایت دانسته و آن را آشکار کننده حق و باطل معرفی و تأکید کرده اند امامت و ولایت است که غبار های فتنه را فرو می نشاند، شبهه ها و شک و تردیدها را می زداید و در قلب ها یقین ایجاد میکند. در همان خطبه تأکید کرده اند در پرتو ولایت و امامت، فضائی شفاف به وجود می آید که حق و باطل به روشنی قابل تشخیص خواهد بود. در خطبه 5 فرموده اند در میان امواج سهمگین فتنه ها امامت و ولایت تنها کشتی نجات امت است و وحدت در سایه ولایت، و پرهیز از تفرقه و پراکندگی، خنثی کننده فتنه ها است . باید پذیرفت همانگونه که وحدت حول محور ولایت پیروزی آفرین است، پراکنده شدن از خیمه ولایت و تفرقه هم شکست آفرین است . هنگامی که سپاه معاویه از تفرقه در سپاه اسلام آگاه شد، یمن را به تصرف خود درآورد، حضرت علی (ع) طی خطبه ای با تأثر بسیار، علت این واقعه را که علت بسیاری از وقایع دیگر هم بود، اینگونه بیان کردند : آنان در باطل خود وحدت دارند و شما در دفاع از حق متفرقید، شما امام خود را در حق نافرمانی می کنید و آنها امام خود را در باطل فرمانبردارند (خطبه25) . در دیدگاه امیر مؤمنان (ع) نقش نخبگان جامعه در خنثی کردن فتنه، نقش بی بدیلی است. در حکمت 478 فرمودند خداوند از مردم جاهل عهد نگرفت که بیاموزند، مگر آنکه از دانایان عهد گرفت که به آنها آموزش دهند. دانایان هستند که در طوفان شبهات، می توانند مردم را آگاه کنند . شکایت حضرت علی (ع) از نخبگان نیز در جای جای نهج البلاغه دیده می شود. در حکمت 283 آن حضرت، علت ناکامی در برابر فتنه معاویه را، راحت طلبی و عافیت جوئی نخبگان جبهه حق، و سستی آنها در انجام وظیفه دانسته و بارها در خطبه هایشان از فقدان نخبگان وظیفه شناسی مثل عماریاسر، مالک اشتر، خزیمه و ابن تیهان تأسف می خورند ( خطبه 182) . آن حضرت خطاب به خواص و نخبگانی که حقیقت را می دانند ولی ازروی ترس یا برای حفظ موقعیت و منافع خود سکوت میکنند و در صحنه دفاع از حق حاضر نمی شوند، می فرمایند، آیا گمان میکنید هرگز مرگ به سراغ شما نخواهد آمد (خطبه 38). برای غلبه بر فتنه، نقش مردم را نقشی سر نوشت ساز و بی بدیل دانسته و در خطبه 6 فرموده اند من با یاری انسان های حق طلب میتوانم بر سر فتنه گران حق ستیز فرود آیم و با یاری انسان هائی همراه با ولایت، می توانم فتنه گر نافرمان را درهم بشکنم. اما صد افسوس که چنین امتی در اطراف آن امام نبودند. تمامی فتنه ها بدون استثناء در صدد تضعیف و نابودی حاکمیت اسلام و ریشه کن کردن اصول، آرمانها و ارزش های دینی اند و اگرچه بعضی ساده لوحان فریب ظاهراسلامی آنها را خورده، دم از مماشات با آنها می زدند، ولی امیر مؤمنان (ع) پس از اتمام حجت با آنها، کوچکترین تردیدی در ریشه کن کردن فتنه به خود راه نمی دهند. در خطبه 10 فرموده اند، سوگند به خدا، گردابی برای آنها به وجود آورم که جز من نتواند آن را چاره کند و هر کس در آن غرق شود هرگز رهائی نیابد و هر کس بگریزد دیگر خیال بازگشت نکند. پس از جنگ نهروان نیز با افتخار و سربلندی فرمودند : چشم فتنه را از حدقه در آوردم در حالی که هیچکس یارای این کار را نداشت (خطبه 93). واما خلاصه ترین و کار ساز ترین توصیه امیر المؤمنین (ع) برای گرفتار نشدن مردم در گرداب فتنه، که به ویژه برای خواص و افراد ساده لوح، بسیار کارساز است در حکمت اول نهج البلاغه اینگونه آمده : " در هنگام بروز فتنه، چونان شتر دو ساله باش که نه فتنه گران بتوانند بر تو سوار شوند و نه بتوانند تو را بدوشند و از تو بهره ای ببرند ". از این مختصر میتوان توشه ای برگرفت برای مقابله با فتنه هائی که در راه است. باید اطمینان داشت که فتنه ها هرگز پایان نخواهند یافت چون دنیاطلبی، برتری جوئی و جاه طلبی اشراف و بزرگان پایانی ندارد. فتنه، آزمایشی الهی برای نخبگان و برای مردم است " أحَسِبَ النَّاسُ أنْ يُتْرَكُوا أنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا يُفْتَنُونَ " . فتنه، کوره ای گدازان است که در آن، خالص و ناخالص شناخته می شوند. بدون تردید، فتنه های آینده، غافلگیر کننده تراز فتنه های گذشته خواهد بود. شکست خوردگان فتنه های قبل، اعم ازشیاطین داخلی و خارجی، با کوله باری از تجربه، در کمین اند. باید بیدار بود . 9 دی، الگوئی تجربه شده، موفق و کارامد برای درهم شکستن بزرگترین فتنه ها است. 9 دی، جلوه حضور امتی است که امیر مؤمنان خواستار آن بودند . 9 دی یکی از زیباترین بازتاب های قدرت فکری یک ملت است. 9 دی، نمونه ای از تحقق وعده الهی " اِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ " است. این الگوی کارساز را باید شناخت ، تبیین و ترویج کرد تا در هر فتنه ای، چراغ راه ملت ایران و دیگر ملت های مسلمان باشد. *بابهره گیری از رساله ارزشمند آقای عبدالعلی ترابی در سایت راسخون