پایگاه خبری الف 11 مرداد 1396 ساعت 11:31 http://alef.ir/vdcae0ny649noo1.k5k4.html?497931 -------------------------------------------------- واکنش هیأت نظارت بر اجرای برجام به تحریم‌های جدید آمریکا عنوان : گل یا پوچ؟ -------------------------------------------------- متن : پاسخ دولت به مادر تحریم ها به سرنوشت نامه های روحانی درباره تمدید تحریم آیسا دچار نشودآذرماه سال گذشته (95) دولت آمریکا با تمدید قانون آیسا علیه ایران، تعهدات خود در برجام را نقض کرد. اگرچه تحریم آیسا در امتداد تحریم های داماتو تصویب شد اما توسعه این تحریم ها طی 2 نوبت در سال های 2005 و 2012، باعث شد این بسته تحریمی، ماهیت هسته ای پیدا کند از همین رو، تمدید این تحریم برای اجرا در واقع تمدید تحریم های هسته ای علیه ایران بود و این اقدام دولت باراک اوباما، نقض تعهدات این کشور در برجام بود. به گزارش وطن امروز، تمدید تحریم آیسا علیه ایران مواد 21، 24 و 26 برجام را به صورت فاحش نقض کرد. حسن روحانی و محمدجواد ظریف نیز این نقض فاحش را تایید کردند. دولت ایران نقض برجام توسط آمریکا را تایید کرد اما واکنش ایران به این نقض چه بود؟ حسن روحانی 23 آذرماه 2 نامه جداگانه به محمدجواد ظریف و علی اکبر صالحی نوشت و با اذعان به نقض برجام به واسطه تمدید تحریم آیسا، وظایف و تکالیفی را به وزارت امور خارجه و سازمان انرژی اتمی محول کرد. این نامه ها و تکالیف ذکر شده در آنها به عنوان پاسخ ایران به این مورد نقض برجام توسط آمریکا مطرح شد. اما متن نامه ها یا به عبارت دیگر محتوای پاسخ ایران به این مورد نقض برجام چه بود؟ نامه روحانی به ظریف محتوای ویژه ای نداشت. در این نامه روحانی به ظریف گفته بود در پاسخ به نقض برجام، فرآیند حقوقی مندرج در برجام را پیگیری کند. در نامه روحانی به ظریف آمده بود: به وزارت امور خارجه دستور داده می شود نسبت به اجرای مراحل پیش بینی شده در برجام برای رسیدگی به موارد نقض، اقدام کرده و دیگر پیگیری های حقوقی و بین المللی لازم را نیز به طور جدی معمول دارد. مقتضی است گزارش اقدامات را ظرف یک ماه به اینجانب ارائه نمایید. اما پیگیری های وزارت امور خارجه برای پاسخ حقوقی به تمدید تحریم آیسا علیه ایران به کجا رسید؟ براساس فرآیند مندرج در برجام، موضوع شکایت ایران از این اقدام آمریکا ابتدا باید در نشست مشترک معاونان وزارت خارجه اعضای 1+5 به بحث گذاشته می شد. اواخر دی ماه این جلسه در وین برگزار شد و با صدور یک بیانیه مشترک به پایان رسید. بیانیه ای که در آن اعضا بر ضرورت اجرای تعهدات خود در برجام تاکید کردند و آمریکایی ها نیز مدعی شدند بر تعهدات خود در برجام پایبند بوده و هستند. این بیانیه، محتوای دلخواه ایران را در بر نداشت. براساس گزارشات آژانس بین المللی انرژی اتمی، ایران تعهدات خود را در برجام انجام داده بود اما مصوبه کنگره آمریکا برای تمدید تحریم های هسته ای آیسا و اجرای آن توسط دولت اوباما، زمینه لازم را برای بازگرداندن تحریم های ایران فراهم و مواد21 ،24 و 26 برجام را نقض کرد. براساس فرآیند حقوقی قید شده در برجام، ایران در ادامه پیگیری حقوقی نقض برجام توسط آمریکا، باید شکایت خود را به نشست وزیران خارجه 1+5 می برد. یعنی این نقض آشکار برجام باید در کمیسیون مشترک و در سطح وزرای خارجه 1+5 مطرح می شد. اما آیا این اتفاق افتاد؟ خیر! بلافاصله پس از اتمام جلسه معاونان وزرای خارجه در وین درباره نقض برجام به واسطه تمدید تحریم آیسا، خبرگزاری رویترز گزارش داد ایران از پیگیری این شکایت انصراف داده است! خبرگزاری رویترز به نقل از دیپلمات های ایرانی و روس مدعی شد ایران برای جلوگیری از اخلال در برجام از پافشاری بر سر شکایتش درباره اقدام آمریکا در تمدید قانون تحریم های ایران خودداری کرده است. این خبرگزاری انگلیسی برای اثبات این مدعا به اظهارات عباس عراقچی در جمع خبرنگاران استناد کرده که گفته ایران قصد ندارد موضوع مربوط به تمدید این قانون ضدایرانی (آیسا) را به کمیسیون حل اختلاف برجام ارجاع دهد. بنابراین سرنوشت نامه روحانی به ظریف برای پیگیری حقوقی نقض برجام (به واسطه تمدید تحریم آیسا) به نتیجه قابل توجهی نرسید و صرفا به برگزاری جلسه ای در سطح معاونان وزرای خارجه 1+5 و صدور یک بیانیه مشترک مبنی بر تعهد اعضا به اجرای تعهدات خود در برجام ختم شد! تا اینجای کار، پاسخ حقوقی ایران به نقض برجام به واسطه تمدید تحریم آیسا، بدون نتیجه بود و به اظهارنظرها و محکومیت های کلامی خود ایرانی ها ختم شد! رآکتورهای پیشران صالحی می سوزد؟ حسن روحانی 23 آذرماه در واکنش به نقض برجام با تمدید تحریم آیسا، به علی اکبر صالحی هم نامه نوشت و تکالیفی را به سازمان انرژی اتمی محول کرد. وظایف محوله به سازمان انرژی اتمی در نامه روحانی به این شرح بود: 1- برنامه ریزی برای طراحی و ساخت پیشران هسته ای جهت بهره گیری در حوزه حمل ونقل دریایی، با همکاری مراکز علمی و تحقیقاتی 2- مطالعه و طراحی تولید سوخت مصرفی پیشران هسته ای، با همکاری مراکز علمی وتحقیقاتی 3- مقتضی است طرح و برنامه زمان بندی شده جهت تحقق بندهای فوق را حداکثر ظرف 3 ماه به اینجانب ارائه نمایید. این تکالیف در واقع به عنوان پاسخ فنی و هسته ای ایران به نقض برجام تلقی می شد. بند دوم این نامه که درباره مطالعه و طراحی سوخت پیشران هسته ای بود، جای تامل داشت. این تکلیف، طرح کمیسیون صنایع مجلس نهم برای تهیه شناورهای هسته ای با سوخت اورانیوم غنی شده بین 46 تا 90 درصد را یادآوری می کرد. از همین رو بلافاصله توجه تحلیلگران به این بند جلب شد و این اقدام دولت ایران را یک پاسخ جدی به نقض برجام توسط آمریکایی ها تلقی کردند. اما دولت روحانی حتی نگذاشت شیرینی تلقی این پاسخ در ذهن کارشناسان باقی بماند. بلافاصله پس از طرح این موضوع یعنی امکان تولید پیشران هسته ای با سوخت 50 درصد غنی شده (که براساس ماده 4 ان پی تی حق مسلم ایران است) وزارت امور خارجه واکنش نشان داد و توضیحی برای خبرگزاری ها ارسال شد. در متن ارسالی برای خبرگزاری ها آمده بود: یک منبع آگاه در تیم مذاکره کننده اعلام کرد دولت برنامه ای برای برنامه ریزی و طراحی سوخت با غنی سازی 50 درصد ندارد. او از پیشران هایی گفت که سوخت آنها اورانیوم 5/3 درصد است. به عبارتی وزارت امور خارجه با این بیانیه توضیح داد که منظور روحانی از مطالعه و طراحی تولید سوخت پیشران هسته ای، سوخت دارای غنای 5/3 درصد بوده است. در واقع پاسخ فنی و هسته ای ایران به نقض برجام، طراحی و مطالعه درباره سوخت 5/3 درصد بود. این در حالی است که ایران از سال ها قبل به تکنولوژی غنی سازی اورانیوم تا غنای 20 درصد هم رسیده بود. بر همین اساس مطالعه و طراحی سوخت پیشران هسته ای با غنای 5/3 درصد اساسا اتفاق عجیب و قابل تاملی نبود و در واقع در قامت پاسخ ایران به نقض برجام قرار نمی گرفت چرا که در متن برجام این اجازه به ایران داده می شد تا فعالیت های خود برای غنی سازی اورانیوم تا غنای 67/3 درصد را دنبال کند! بنابراین این موضوع نیز به عنوان پاسخ ایران به نقض برجام تلقی نمی شد. مورد دوم درباره وضعیت پیشران های هسته ای با سوخت 5/3 درصد بود. این پیشران های دریایی اساسا دیگر در دنیای مدرن موضوعیت ندارند چراکه به دلیل استفاده از سوخت با غنای پایین (5/3 درصد) آنها باید 2 رآکتور بسیار بزرگ روی این پیشران نصب می کردند تا با غنی سازی مداوم و پرحجم تا غنای 5/3 درصد، سوخت حرکت این پیشران را فراهم کنند. از سوی دیگر چگالی اورانیوم حدود 20 برابر چگالی سوخت های فسیلی مورد استفاده مشابه است. از همین رو ظرفیتی که سوخت با اورانیوم دارای غنای پایین اشغال می کند، بسیار زیاد است. به همین دلیل این پیشران های دریایی سال هاست به دلیل هزینه بالا از رده خارج شده و مورد استفاده قرار نمی گیرد. اکنون پیشران های هسته ای دریایی در دنیا با سوخت اورانیوم دارای غنای 46 تا 90 درصد فعالیت می کنند. به عنوان مثال سوخت رآکتور ناوگان هسته ای روسیه به نام آرکتیکا به طور متوسط اورانیوم 60 درصد غنی شده است. بنابراین طراحی و تولید پیشران هسته ای با سوخت 5/3 درصد اساسا به یک شوخی شبیه است، ضمن اینکه همانگونه که گفته شد، بند 2 نامه روحانی به صالحی یعنی طراحی و سوخت پیشران هسته ای، با توجه به توضیح وزارت امور خارجه مبنی بر استفاده از سوخت 5/3 درصد، اساسا موضوعیت این بند را از بین می برد چراکه ایران سال ها قبل طراحی و تولید اورانیوم 5/3 درصد را انجام داده بود. به هر حال در نامه روحانی به صالحی قید شده بود که گزارش اقدامات سازمان انرژی اتمی باید ظرف مدت 3 ماه به رئیس جمهور ارائه می شد. هنوز سرنوشت این گزارش 3 ماهه مشخص نشده است، کما اینکه سرنوشت این تکالیف نوشتاری هم معلوم نیست. هرچند بر اساس گزاره های قید شده درباره واقعیت پیشران های هسته ای، بعید به نظر می رسد حرکت قابل توجهی در این باره صورت بگیرد. در مجموع پاسخ ایران به نقض برجام با تمدید تحریم آیسا، چه در بعد حقوقی و چه ابعاد فنی و هسته ای به سرنوشت مورد اشاره دچار شد. سرنوشتی که وضعیت هرگونه پاسخ و واکنش ایران به موارد نقض احتمالی برجام توسط آمریکایی ها بویژه مورد تحریم های جدید کنگره آمریکا (موسوم به مادر تحریم ها) را مبهم می کند.