پایگاه خبری الف 18 اسفند 1395 ساعت 17:33 http://alef.ir/vdca0anyo49ny61.k5k4.html?448179 -------------------------------------------------- راهنمای کتاب/«آیت اشراق»؛ سیما سادات نوربخش؛ هرمس عنوان : تفسیر صدرایی از آیات الهی مهدی گلبخش*؛18 اسفند 1395 -------------------------------------------------- متن : آیت اشراق (تفسیر و تأویل آیات قرآن کریم در آثار سهروردی) نویسنده: سیما سادات نوربخش ناشر: هرمس، چاپ اول 1394 604 صفحه، 35000 تومان شما می توانید کتاب آیت اشراقرا تا یک هفته پس از معرفی با ۱۰ درصد تخفیف از فروشگاه اینترنتی شهر کتاب خرید کنید. ***** معارف قرآن کریم از جهت ظهور و خفاء در سه مرتبه است: اول، رتبه ی نیازمند تفسیر و توضیح نیست و درک آن برای همه میسر است. دوم، رتبه ی فراتر از فهم متعارف است و نیاز به تفسیر و شرح و تبیین و نیز تدبر و دقّت در عبارات دارد. و سوم، رتبه ی ویژه ی پیامبران الهی و راسخان در علم است که فهم آن برای همگان میسر نبوده و نیازمند تاویل است. در طول قرن ها، حکیمان مسلمان بر اساس توافق میان عقل و شرع، و با به کارگیری عقل و ادراک فلسفی، ماهیت نبوت و وحی را از جهت معرفت شناسی تحلیل کرده اند. در نهایت نیز از همه این دستاوردها در فهم متون دینی استفاده کرده و در تفسیر و تاویل قرآن کریم به سنت تفسیر فلسفی دست یافته اند. از جمله ی این حکیمان، شیخ شهاب الدین سهروردی است. سهروردی اهتمامی عظیم نسبت به قرآن کریم و حدیث دارد. و این دو از مهم ترین منابع اندیشه ی او در سلوک فلسفی و عرفانی است. شاید او بیش از هر فیلسوف مسلمان دیگری به قرآن و سنت توجه کرده است. از این روست که می گوید: هر سخنی که شاهدی برای آن در کتاب خدا و سنت رسول الله (ص) نباشد بیهوده است و کسی که به رشته محکم قرآن، اعتصام نجوید در چاه ضلالت و گمراهی سرنگون خواهد شد. او وصول به حقیقت اعلی را با تمسک به کتاب خدا و سنت رسول او (ص) میسر می داند. به نظر او در پرتو نور منبعث از وحی قرآنی و نور محمدی می توان به حقیقت ادیان و حکمت پیشینیان از هرمس و فیثاغورس تا زرتشت و حکماء ایران باستان دست یافت. لذا حکیمی که پایه گذار حکمت اشراق و احیاکننده ی فلسفه ایران باستان است بیش از تمام فلاسفه مسلمان قبل از خود به آیات قرآنی و احادیث نبوی توجه کرده است. سهرودی خود را با نور دارای پیوند می بیند. وقتی او سخن از نورالانوار به میان می آورد، نشان دهنده ی آن است که این فیلسوف خود را در معاشقه با خداوند می بیند. خدای وی، واجب الوجود بالذات نیست، بلکه خدا در اندیشه سهروردی از قرآن اخذ شده است. کتاب آیت اشراق شامل اندیشه های شیخ اشراق سهروردی در حوزه ی تفسیر و تاویل قرآن کریم است، که بر اساس سوره ها و آیات قرآن کریم تنظیم شده است. خانم نوربخش در این کتاب تفسیرها و تأویل های سهروردی بر آیات قرآن را از آثار گوناگون وی گردآوری کرده و به ترتیب سوره ها و آیات مصحف شریف، پیش روی خوانندگان قرار داده است. سهروردی در بسیاری موارد آیه ای را به استناد به آیات دیگر تفسیر و تاویل می کند. قرآن در اندیشه سهروردی، فراتر از یک منبع مراجعه است. این فیلسوف اشراقی، در مسائلی مانند مفهوم سازی، توسعه مفاهیم فلسفی و تبیین های قرآنی به قرآن و کلام الهی تمسک جسته است. قرآن، سنت و منابع ایران باستان و حکمت یونان را می توان جزو منابع اندیشه سهرودی دانست. او جزو نخستین فیلسوفانی بود که توانست این سه منبع را کنار هم جمع کند. در آثار سهروردی هماهنگی بین قرآن و برهان به خوبی ترسیم شده است. ابتدا مساله را برهانی و سپس به قرآن استناد کرده است. نوع استناد و استفاده ی سهروردی از قرآن کریم بدیع است. در این باره می توان به برخی از ویژگی های روش او اشاره کرد: 1- وی در بسیاری موارد آیه ای را به استناد به آیات دیگر تفسیر و تاویل می کند؛ 2- او با استناد به قرآن، مسائل فلسفی را با شواهد قرآنی تأیید می کند و می توان این امر را یکی از ثمرات تفسیرهای فلسفی او به شمار آورد؛ 3- او برخی از منازل و مقامات سلوک را با آیات الهی بیان می کند؛ 4- هم چنین وی گاه به احادیث نبوی و سخنان امام علی (ع) استناد کرده است. این کتاب که به مثابه فرهنگ استنادهای قرآنی سهروردی است، از چهار مجلد مجموعه مصنفات شیخ اشراق تصحیح هانری کربن و دکتر سیدحسین نصر و دکتر نجفقلی حبیبی و متن عربی هیاکل النور تصحیح محمد علی ابوریان، التنقیحات فی اصول الفقه تصحیح عیاض بن نامی سلیمی، ستایش و نیایش تصحیح محمد ملکی، دیوان اشعار تصحیح احمد مصطفی حسین به عنوان منبع اصلی استفاده شده است. همچنین بر اساس این منابع، به ترتیب سور و آیات قرآن کریم تنظیم شده است. پس از ذکر آیه، ترجمه آن داخل کروشه آمده و سپس عین عبارات سهروردی که تفسیر یا تاویل و یا صرفاً شاهدی از قرآن کریم است، ذکر می شود. به عنوان نمونه ای از مطالب این کتاب، آیه 8 سوره تحریم با تفسیر مؤسس فلسفه اشراق این گونه تفسیر شده است: اگر در این عالم معقولات لذت نیابیم و از رذایل و جهل دردناک نشویم، از آن باشد که سُکر (1) عالم طبیعت بر ما غالب است و از عالم خویش مشغولیم و چون این شواغل برخیزد، آن کس که کمالی دارد، لذتی یابد بی نهایت به مشاهدت واجب الوجود و ملأ اعلی و عجایب عالم نور، و دائم در آن لذت بماند فی مَقعَدِ صِدقٍ عِندَ مَلِیکٍ مُقتَدِر (قمر، 55) و عقلی شود نورانی و از فرشتگان مقرب شود و هرگز این خاکدان پلید را یاد نیارد و از نگریستن بدو ننگ دارد: وَ اِذَا رَأیتَ ثَمَّ رَأیتَ نَعِیماً وَ مُلکاً کَبِیراً (دهر، 20) و حق تعالی از انوار جلال خویش او را شربت ها دهد روحانی، چنان که گفت: وَ سَقَیهُم رَبُّهُم شَرَاباً طَهُورا (دهر، 21) و این طایفه از مرگ شواغل طبیعت برهند و از ظلمات بیرون شوند و به سرچشمه زندگی و دریاهای نور حقیقی روحانی پیوندند که :لَهُم أجرُهُم وَ نُورُهُم ... (حدید، 19). * کارشناس ارشد الهیات